TAM KỲ VỚI CÔNG TÁC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY CÁC GIÁ TRỊ VĂN HÓA

Ông Huỳnh Kim Ta – Quản lý khu di tích cấp quốc gia lịch sử cách mạng Địa đạo Kỳ Anh cho biết: “Từ sau khi di tích được công nhận, Địa đạo Kỳ Anh hàng năm đón trên 5.500 lượt khách, năm sau luôn cao hơn năm trước. Trong đó chủ yếu là những đoàn cán bộ, cựu chiến binh, trường học ở trong tỉnh. Những năm gần đây còn có nhiều đoàn khách nước ngoài như Mỹ, Đức, Úc, Canada, Hàn Quốc… đến thăm địa đạo”. Địa đạo Kỳ Anh là đường hầm nằm sâu trong lòng đất được đào len lỏi trong thôn xóm của người dân, dưới gốc rơm, xuyên qua nền nhà dân, bụi tre… tạo nên địa thế đặc biệt và là minh chứng cho truyền thống yêu nước nồng nàn, ý chí bất khuất, tinh thần đoàn kết của cộng đồng người dân Tam Kỳ trong sự nghiệp kháng chiến bảo vệ quê hương. Cùng với Vĩnh Mốc, Kỳ Anh là một trong hai địa đạo của cả nước được công nhận di tích quốc gia. Thành phố Tam Kỳ hiện còn một di tích quốc gia khác là Văn Thánh Khổng Miếu cùng 20 di tích cấp tỉnh đã được công nhận. Các di tích này đã gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa của nhân dân và có ý nghĩa lớn lao trong việc giáo dục truyền thống đấu tranh cách mạng của dân tộc.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh và TP. Tam Kỳ cắt băng khai trương sản phẩm du lịch Khu di tích lích sử quốc gia Địa đạo Kỳ Anh năm 2017

Những năm qua, thành phố Tam Kỳ đã có nhiều việc làm thiết thực trong việc bảo tồn và phát huy các di tích. Đầu tiên là ở việc khoanh vùng, phân công các cán bộ chịu trách nhiệm quản lý và bảo vệ khuôn viên các di tích, cắm mốc, đo đạc, giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại các địa điểm di tích nhằm tránh tình trạng di tích bị lấn chiếm, xâm hại. Đặc biệt, công tác xã hội hóa được người dân nhiệt tình hưởng ứng với việc đóng góp xây dựng đình làng Hương Trà 600 triệu đồng, xây dựng Đình Đoan Trai 800 triệu đồng, Đình Vĩnh Bình 300 triệu đồng… Công tác trùng tu, tôn tạo di tích xuống cấp cũng được địa phương đẩy mạnh nhằm phục hồi di tích nhưng vẫn giữ nguyên trạng kiến trúc và nghệ thuật qua mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau biểu thị những đặc trưng thời kỳ tương ứng. Với quan điểm đó, đến nay, nhiều di tích lịch sử cách mạng và kiến trúc nghệ thuật tại Tam Kỳ đã được đầu tư trùng tu, tôn tạo hàng trăm triệu đồng như đình Phương Hòa 290 triệu; Đình Mỹ Thạch 740 triệu, mộ cụ Trần Thuyết 320 triệu, Địa đạo Kỳ Anh 860 triệu, quy hoạch núi Chùa Quảng Phú 170 triệu, mộ Lê Văn Long 650 triệu, nhà bia Bãi Sậy sông Đầm 490 triệu… Một số hạng mục quan trọng thì được chú trọng đầu tư với kinh phí lên đến hàng tỷ đồng như Văn thánh Khổng Miếu, mộ các sỹ phu yêu nước… Cùng với việc bảo vệ và trùng tu di tích, ngành văn hóa tại thành phố cũng chú trọng việc tái dựng không gian văn hóa bên trong. Du khách đến với di tích không chỉ để xem mà là để cảm nhận, để hình dung, tìm kiếm những giá trị vốn có tiềm ẩn thể hiện qua quan hệ người – vật thể để tìm đến quá khứ, tìm đến những cảm giác ngược thời gian. Áp dụng đầu tiên ở Tam Kỳ có thể kể đến là di tích Khổng Miếu với các hoạt động đưa di tích gắn bó gần gũi hơn đến mọi người như Ngày thơ Việt Nam, hoạt động nhiếp ảnh, Giỗ tổ Hùng Vương, trao Giải thưởng Phan Châu Trinh, luyện tập võ thuật trong sân Khổng Miếu. Từ đây, không gian sinh hoạt văn hóa tại một khu vực linh thiêng của Tam Kỳ thời xưa cũ được chia sẻ đến du khách một cách tự nhiên không khiên cưỡng. Với từng bước đi ngắn nhưng chắc chắn hiện hai di tích cấp quốc gia ở Tam Kỳ đang đón lượng khách khá đều đặn với trung bình hơn 3.000 lượt khách/ năm tại Văn Thánh Khổng Miếu và hơn 5.500 lượt khách/năm tại Địa đạo Kỳ Anh. Tam Kỳ đang định hướng xây dựng các tour du lịch trọng điểm nhằm phát huy các giá trị di tích lịch sử, đồng thời kết nối với các địa phương trong tỉnh, hình thành các sản phẩm du lịch sinh thái gắn với các sản phẩm du lịch văn hóa, lịch sử.

Bên cạnh việc bảo tồn và phát huy các công năng di tích, tại nhiều vùng quê trên địa bàn, Tam Kỳ đang cùng các địa phương Núi Thành, Thăng Bình hàng năm lưu giữ loại hình văn hóa diễn xướng nghi lễ Hát Bả trạo đã được công nhận di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia tại vùng ven biển Tam Thanh, cầu cho một năm được mùa, quốc thái dân an. Qua những lời hát, điệu ca đời sống tâm linh của cư dân miền biển Quảng Nam trước bao khắc nghiệt của biển khơi, sóng cả đã được tái hiện. Các câu lạc bộ hô hát Bài chòi, Nhiếp ảnh nghệ thuật… được duy trì thường xuyên; phòng tranh 3D được xây dựng nhằm thu hút người dân đến với bảo tàng – Thư viện thành phố, phối hợp với tổ chức KF Hàn Quốc triển khai vẽ tranh giai đoạn 2 tại Làng bích họa Tam Thanh… là những hoạt động vừa làm phong phú hơn đời sống tinh thần của nhân dân, vừa là sự gắn kết những con người cùng đam mê, bồi đắp tình cảm thân thiện, gắn bó, cởi mở, hòa đồng giữa mọi người. Nhưng thuận lợi cũng thường đi cùng với khó khăn, mà một trong số đó là câu chuyện làng nghề. Như nhiều làng nghề trong cả nước, hầu hết làng nghề của thành phố đang rơi vào cảnh bế tắc, mai một dần. Những làng nghề còn lại như làng bún Phương Hòa; làng dệt chiếu cói Thạch Tân; làng nghề nước mắm Tam Thanh; làng rèn Hồng Lư… cố gắng bảo tồn nhưng hướng phát triển chưa thật khả quan. Sự thay đổi nhu cầu của người dùng, sự cạnh tranh của hàng hóa công nghiệp thúc đẩy người dân phải thay đổi nhiều công đoạn của quy trình trong sản xuất như sử dụng máy móc, hay một số phụ gia trong làm nghề. Điều đó khiến nghề truyền thống có nguy cơ mai một. Trong khi đó cơ chế, chính sách hỗ trợ từ nhà nước chưa cụ thể, công tác quảng bá và xây dựng thương hiệu làng nghề chưa thực sự phát huy hiệu quả. Ông Võ Văn Thiên – Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Thể thao Thành phố Tam Kỳ cho biết: “Trong thời gian qua, bên cạnh việc bảo tồn và tu bổ thường xuyên các di tích, thành phố đã hướng đến kết nối di tích văn hóa, các làng nghề truyền thống với các tour tuyến du lịch sinh thái và trải nghiệm trên địa bàn, trước là để giới thiệu đến du khách, lấy du lịch làm động lực để kích thích, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, giá trị làng nghề sau nữa là tạo nên sản phẩm du lịch cho địa phương. Trong năm nay, Tam Kỳ cũng trình để xếp hạng hai di tích là Đình làng Đoan Trai và cầu Vinh Dự để xét duyệt di tích lịch sử cấp tỉnh.”

Tuy các trầm tích văn hóa không dày dặn và nhiều như một số khu vực trong tỉnh nhưng trong chiếc nôi văn hóa của huyện Hà Đông xưa, Tam Kỳ vẫn đang giữ gìn những giá trị của cha ông để lại trên mảnh đất này đồng thời thúc đẩy nó trở  thành tài nguyên du lịch để việc gìn giữ và phát huy những di sản văn hóa có nền tảng bền vững hơn.

M.T