Gắn trách nhiệm với các di tích

Thành phố tỉnh lỵ, là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học kỹ thuật của tỉnh Quảng Nam, Tam Kỳ hiện đang sở hữu 23 di tích lịch sử văn hóa các cấp. Trong đó có 02 di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia và 21 di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

UBND thành phố Tam Kỳ tổ chức khai trương sản phẩm du lịch tại khu di tích lịch sử quốc gia Địa đạo Kỳ Anh

Làm nên di tích

Trải qua gần 550 năm hình thành và phát triển, nhân dân Tam Kỳ đã đổ biết bao mồ hôi, nước mắt và cả xương máu của mình để làm nên giá trị hai di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Văn Thánh – Khổng Miếu – một quần thể di tích kiến trúc lịch sử văn hóa nghệ thuật, hội tụ nét truyền thống văn hóa dân gian, dân tộc vùng xứ Quảng. Theo tài liệu ghi lại, Văn Thánh – Khổng Miếu được các quan viên, chức sắc, nhân sĩ huyện Hà Đông vận động xây dựng để tỏ lòng thành kính Đức Khổng tử và tôn vinh tư tưởng Nho giáo. Do thiên tai, địch họa, Văn Thánh – Khổng Miếu đã bị hư hỏng, năm 1963 phải di dời từ Chiên Đàn vào xây dựng trên một khu đất rộng 6.200m² tại làng Mỹ Thạch, (xã Kỳ Hương, tỉnh Quảng Tín) nay là phường Tân Thạnh, (TP Tam Kỳ). Địa đạo Kỳ Anh, là dấu ấn lịch sử của thời kỳ đấu tranh chống Mỹ cứu nước, thể hiện ý chí quyết tâm, vì độc lập tự do của dân tộc. Trong tay chỉ có những cái cuốc, cái xẻng, xà beng, mủng, thúng… trong thời gian hai năm từ tháng 5/1965 đến năm 1967 nhân dân cùng các lực lượng vũ trang đào được 32 km địa đạo, chiều rộng từ 0,5-0,8 mét, chiều cao khoảng 0,8-1 mét. Địa đạo được đào theo hình dạng ô bàn cờ, quanh co uốn khúc, nhiều ngõ ngách. Miệng hầm nằm trong các nhà dân, gian bếp, chuồng bò, đình làng, miếu mạo, bụi tre, giếng nước, gốc cây và được ngụy trang cẩn thận. Địa đạo có hầm cứu thương, hầm tác chiến, hầm chỉ huy, hầm chứa lương thực, thực phẩm… Địa đạo là thành trì vững chắc giúp quân và dân Kỳ Anh trụ bám đánh địch, bảo tồn lực lượng, tổ chức phản công, giữ vững địa bàn góp phần cùng đồng bào cả nước làm nên mùa xuân đại thắng năm 1975.

Ngoài hai di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, trên địa bàn thành phố Tam Kỳ còn có 21 di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Trong số đó phải kể đến đình làng Hương Trà, (phường Hòa Hương). Theo lời kể của các vị cao niên, ngày xưa làng Hương Trà có miếu Ông để thờ cá voi. Năm 1602, các dòng tộc người Việt từ Thanh – Nghệ vào đây khai cơ lập ấp. Đời vua Lê Hiển Tông (1740-1786), vị tướng Trần Văn Túc đã trấn giữ đất này, từng được vua ban thưởng vì có công đốc thuế tuần đò Tam Kỳ. Dân định cư ở đây mỗi ngày một đông, miếu Ông ngư, được nhân dân dựng lên thành đình làng Hương Trà để thờ tam vị tiền hiền (Trần, Nguyễn và tộc Trần của vị tướng thần). Đình Phương Hòa (phường Hòa Thuận) và Đình Mỹ Thạch (phường Tân Thạnh) là hai ngôi đình làng được xây dựng từ những năm 1832 – 1833, kiến trúc theo kiểu Tam đoạn, ba gian có tiền tẩm, hậu tẩm, trước có bình phong, xung quanh có tường rào bao phủ, trên nóc có gắn Long – Quy – Phụng. Bên cạnh đó, còn có một số di tích lịch sử văn hóa khác như Đình làng Vĩnh Bình, Thạch Tân (xã Tam Thăng)… gắn liền với sự hình thành và phát triển của người Hà Đông xưa.

Bảo tồn di tích

Để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, những năm gần đây, địa đạo Kỳ Anh đã được đầu tư, tu bổ một số hạng mục mới gồm nhà đón tiếp, nhà trưng bày, hầm chỉ huy, chòi nghỉ chân, nhà liệt sĩ Phạm Sĩ Thuyết và một số hạng mục phụ trợ khác. Đồng thời khôi phục lại nghề đan lát, dệt chiếu thủ công truyền thống kết hợp với khai thác tiềm năng để phát triển du lịch sinh thái tại Bãi Sậy – Sông Đầm… phục vụ khách tham quan, du lịch và là địa chỉ đỏ để tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Riêng Văn Thánh – Khổng Miếu đã được đầu tư phục dựng gồm các hạng mục chính điện, hậu điện, tháp chuông, tháp trống, hai dãy nhà cổ dân gian Quảng Nam, cầu bắc qua hồ sen và cổng tam quan. Vào dịp lễ hội tháng giêng (ÂL) hằng năm, tại đây thường tổ chức đêm thơ Nguyên Tiêu, hô hát Bài chòi, các trò chơi dân gian… Vào dịp tháng 7 (ÂL), diễn ra giải thưởng Phan Châu Trinh do UBND thành phố Tam Kỳ tổ chức nhằm tôn vinh cán bộ, giáo viên, sinh viên, học sinh đạt thành tích cao trong nghiên cứu, học tập, giảng dạy… Năm 2018, thành phố Tam Kỳ đã đầu tư hơn 4 tỷ đồng để trùng tu, nâng cấp đình làng Hương Trà (phường Hòa Hương) và đình làng Mỹ Thạch (phường Tân Thạnh). Đây sẽ là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, văn nghệ được thuận lợi hơn trong thời gian tới và là địa chỉ tin cậy để du khách trong và ngoài địa phương tham quan, thưởng ngoạn. Đặc biệt, năm qua thành phố Tam Kỳ đã đầu tư kinh phí để tái hiện cầu Vinh Dự và đặt Bia di tích lịch sử thanh niên xung phong tại thôn Thăng Tân (xã Tam Thăng). “Cầu Vinh Dự” được xây dựng năm nhịp, bề ngang 1,4m, dài 10m, kết cấu bê tông cốt thép cách điệu hình ảnh của cây tre làm cây cầu năm xưa. Công trình được xây dựng trên khuôn viên có diện tích 700m2 với bốn hạng mục chính gồm bia di tích, cầu Vinh Dự, sân vườn và tường rào cổng ngõ với tổng kinh phí 850 triệu đồng, trong đó UBND thành phố Tam Kỳ đầu tư 400 triệu đồng. Được biết, năm 1967, tại xã Kỳ Anh, (huyện Bắc Tam Kỳ), nay là thôn Thăng Tân, (xã Tam Thăng, thành phố Tam Kỳ) đã có hơn 400 thanh niên xung phong bước qua cầu Vinh Dự, đi theo tiếng gọi thiêng liêng của tổ quốc lên đường tòng quân giết giặc. Trong đó, có gần 200 người hy sinh vì sự nghiệp giải phóng quê hương. Cùng thời gian này, Ban Liên lạc Hội cựu Liên hiệp thanh niên, học sinh, sinh viên giải phóng Quảng Nam, Tam Kỳ phối hợp với Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh thành phố Tam Kỳ đã đặt bia di tích lịch sử cách mạng tại khuôn viên nhà Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Giáo, thôn Ngọc Bích (xã Tam Ngọc, thành phố Tam Kỳ). Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhà mẹ Nguyễn Thị Giáo không chỉ là nơi làm việc, hội họp của Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Nam và Thị ủy Tam Kỳ mà còn là nơi thành lập (1963) và là trụ sở bí mật của Hội Liên hiệp thanh niên, học sinh, sinh viên giải phóng tỉnh Quảng Nam (1963-1965). Nơi đây đã xuất bản nhiều tờ báo và nhiều số báo khác nhau gây tiếng vang trong xã hội lúc bấy giờ góp phần tích cực vào việc tuyên truyền giáo dục truyền thống cách mạng cho mọi tầng lớp nhân dân nhất là đối với thế hệ trẻ. Từ phong trào này, Hội nhanh chóng hình thành được các tổ chức Đảng, Đoàn, Hội thanh niên trong các trường trung học trên địa bàn. Các công trình này đã được khánh thành đưa vào sử dụng nhằm tri ân sự hy sinh cao cả của các anh chị và là địa chỉ đỏ để tổ chức các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ nhằm giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau.

Đình làng Hương Trà vừa được trùng tu, nâng cấp hoàn thành đưa vào sử dụng

Mặc dù còn nhiều khó khăn nhưng thời gian đến, Trung tâm Văn hóa – Thể thao tiếp tục tham mưu UBND thành phố Tam Kỳ đầu tư kinh phí để trùng tu, nâng cấp một số hạng mục thuộc các di tích nằm trong danh mục quản lý. Ngoài ra, địa phương còn tổ chức thực hiện tốt Quyết định 28 của UBND tỉnh Quảng Nam về phân cấp cho các đơn vị, địa phương trực tiếp quản lý và chịu trách nhiệm về bảo vệ và khai thác di tích trên địa bàn theo đúng luật định. Đồng thời tổ chức thực hiện tốt Luật Di sản văn hóa năm 2001 và Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di sản văn hóa năm 2009. Ông Phan Xuân Anh – Cán bộ quản lý bảo tồn, bảo tàng, Trung tâm Văn hóa – Thể thao thành phố Tam Kỳ cho biết.

N.Đ.N