Điểm mới trong quy trình xét, khen thưởng gia đình văn hóa trên địa bàn tỉnh năm 2019.

Năm 2019 là năm đầu tiên triển khai bình xét, khen thưởng gia đình văn hóa theo quy định tại Nghị định 122/2018/NĐ-CP ngày 17/9/2018 của Thủ tướng Chính phủ. Đây là một trong những tín hiệu vui đối với phong trào xây dựng đời sống văn hóa trên địa bàn tỉnh nhưng cũng không ít băn khoăn về cách thức tổ chức thực hiện ở các địa phương.

Thành quả phong trào

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được triển khai thực hiện trên địa bàn tỉnh đã tập hợp, đoàn kết, khơi dậy và phát huy được tính tích cực, sáng tạo của nhân dân trong việc xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững. Nhiều khu dân cư ở vùng đồng bằng, đô thị, miền núi, các cụm dân cư có đồng bào theo đạo….giá trị văn hóa truyền thống được khơi dậy, nhân tố con người được đề cao, tình làng, nghĩa xóm bền chặt. Ông Tào Viết Hải – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho biết: thông qua phong trào, các chỉ tiêu về phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững, giải quyết việc làm, đảm bảo an sinh xã hội được quan tâm; hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở không ngừng hoàn thiện và duy trì hoạt động, diện mạo nông thôn và đô thị khởi sắc. Việc giữ gìn vệ sinh môi trường, nếp sống văn hóa nơi công cộng, bài trừ các tệ nạn xã hội, thực hiện các quy định về nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang có nhiều chuyển biến tích cực; thắt chặt tình đoàn kết xóm giềng, tương thân, tương trợ giúp đỡ nhau trong cuộc sống, góp phần tích cực hình thành, phát triển nhân cách con người; giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh.

Nhiều năm qua, công tác phối hợp giữa Ủy ban Mặt trận Tổ quốc VN tỉnh với ngành Văn hóa khá chặt chẽ, thể hiện đậm nét bởi các hoạt động: tổ chức tập huấn cho cán bộ nòng cốt; tọa đàm nâng cao chất lượng “Tộc văn hóa”; phối hợp kiểm tra, giám sát, đánh giá phong trào; hoàn chỉnh hồ sơ đề nghị chính quyền công nhận các danh hiệu văn hóa. Trưởng Ban công tác Mặt trận là Trưởng Ban vận động xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư. Kết quả, qua từng năm, số lượng các danh hiệu văn hóa được công nhận đều tăng lên. Kết quả này vẫn chưa phải là tín hiệu vui: số lượng danh hiệu văn hóa được công nhận chưa tỷ lệ thuận với chất lượng phong trào. Một số nơi còn chạy theo hình thức, bệnh thành tích, dẫn đến việc công nhận danh hiệu gia đình văn hóa, thôn, khối phố văn hóa; tộc họ, xã, phường, thị trấn, cơ quan, đơn vị văn hóa chưa thực chất, chưa thật sự phát huy tác dụng của phong trào trong đời sống xã hội; vệ sinh môi trường nhiều nơi chưa đảm bảo, nếp sống văn hóa, văn minh đô thị, ý thức tiết kiệm trong việc cưới, việc tang chưa cao; chưa có cơ chế khen thưởng thích đáng để khuyến khích đối với các danh hiệu văn hóa tiêu biểu xuất sắc nhiều năm liền…

Hướng đi mới

Nghị định 122/2018/NĐ-CP có nhiều điểm mới để “gỡ khó cho cơ sở”. Nghị định này tích hợp các Thông tư hướng dẫn trước đây của Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch, bổ sung nhiệm vụ cho phù hợp với tình hình mới, khẳng định vai trò, trách nhiệm về quản lý Nhà nước của ngành văn hóa và chính quyền các cấp trong công tác xây dựng đời sống văn hóa. Theo đó, quy định cụ thể danh hiệu gia đình văn hóa, khu dân cư văn hóa theo hướng mở, định lượng được và có tính dự báo trước tác động bởi sự thay đổi nhanh chóng về cơ cấu lao động, nhất là lao động nông thôn, về tốc độ đô thị hóa. Tiêu chuẩn đạt Gia đình văn hóa nêu trong Nghị định có 3 nhóm với 24 tiêu chí bao quát hầu hết các lĩnh vực; nội hàm các tiêu chí dễ định lượng, xác định được mức độ đạt và không đạt khi thực hiện bình xét; nội dung các tiêu chí phản ánh được đặc trưng văn hóa truyền thống của gia đình Việt Nam, có giá trị định hướng để giữ gìn và phát triển những đặc trưng tốt đẹp, đạo đức, phẩm chất cao quý của truyền thống gia đình. Đặc biệt, Nghị định cũng quy định cụ thể 7 nhóm trường hợp không được xét tặng gia đình văn hóa. Đây là điểm mới, cụ thể, giúp cho việc bình xét được thuận lợi, đồng thời hạn chế tối đa tính hình thức trong quá trình bình xét danh hiệu. Bên cạnh đó, tiêu chuẩn danh hiệu Khu dân cư văn hóa bao gồm 5 nhóm nội dung với 27 tiêu chí cụ thể, phù hợp với các quy định hiện hành về đánh giá hộ nghèo đa chiều, mức độ tiếp cận văn hóa, giáo dục, y tế, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh; các tiêu chí dễ đánh giá, quan sát, dễ định lượng trong hoạt động bình xét. Đặc biệt, Nghị định cũng quy định 3 trường hợp không xét tặng danh hiệu Khu dân cư văn hóa: khu dân cư xảy ra tình trạng có khiếu kiện đông người và khiếu kiện vượt cấp trái pháp luật; có điểm, tụ điểm ma túy, mại dâm; có hoạt động lợi dụng tôn giáo vi phạm pháp luật. Ngoài ra, hình thức tôn vinh, khen thưởng; hồ sơ, trình tự công nhận danh hiệu văn hóa được quy định cụ thể, rõ trách nhiệm từ khu dân cư đến thẩm quyền, trách nhiệm, thời hạn giải quyết của Chủ tịch UBND cấp xã, Chủ tịch UBND cấp huyện.

Một trong những nội dung quan trọng được nêu ra trong Nghị định là việc chuyển giao nhiệm vụ giữa Trưởng Ban công tác Mặt trận cho Trưởng thôn làm Trưởng Ban vận động xây dựng đời sống văn hóa. Điều này thật sự phù hợp với nhiệm vụ mới của Mặt trận các cấp trong việc tuyên truyền vận động, giám sát việc công nhận các danh hiệu văn hóa của chính quyền. Bên cạnh đó, ngày hội đại đoàn kết hằng năm, các khu dân cư phải tiến hành tổng kết, biểu dương khen thưởng hộ Gia đình tiêu biểu thực hiện tốt Cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” thay cho việc tổng kết phong trào xây dựng Gia đình văn hóa, thôn, khối phố văn hóa.

Điểm mới của Nghị định 122 khi áp dụng tại tỉnh Quảng Nam gặp những khó khăn nhất định về nội dung tổng kết phong trào, về thời gian biểu dương khen thưởng gia đình văn hóa, nhiệm vụ Trưởng ban vận động xây dựng đời sống văn hóa. Những khó khăn này đòi hỏi Mặt trận tỉnh và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh phải thống nhất ban hành kế hoạch liên tịch hướng dẫn các địa phương thực hiện, lồng ghép biểu dương gia đình văn hóa trong Ngày hội đại đoàn kết toàn dân, ông Trần Văn Tân – Phó Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định.

                                                                                        L.N.T