Tân nhạc tại Hội An thời kỳ 1955- 1975

Ảnh từ sưu tập cá nhân ông Lê Khuê.

Sau năm 1954, có một số các nhạc sĩ tập kết ra Bắc. Cao Hồng Lãnh, Vương Gia Khương tham gia công tác Nhà nước.Trương Đình Quang theo học lý luận sáng tác sau này chuyển sang nghiên cứu nghệ thuật cổ truyền. Các nhạc sĩ ở lại miền Nam vẫn tiếp tục sáng tác. Lê Trọng Nguyễn nổi tiếng với nhạc phẩm “Nắng chiều” và hàng loạt các ca khúc nổi tiếng khác. Dương Minh Hòa, Dương Minh Viên vào Sài Gòn giảng dạy âm nhạc và chuyên sáng tác nhạc thiếu nhi và tuổi trẻ. Trương Đình Cử viết tân nhạc cho cải lương. Hoàng Tú Mỹ sáng tác nhạc quê hương và thiếu nhi. Lan Đài giảng dạy âm nhạc, tiếp tục sáng tác và viết sách dạy nhạc, đồng thời phụ trách “Chương trình Lan Đài” – một chuyên mục tân nhạc trên đài truyền hình Sài Gòn (cũ). Cũng trong giai đoạn này thế hệ nối tiếp có thêm nhiều sáng tác của những gương mặt mới như: Huỳnh Nhâm với ca khúc: “Trần Quý Cáp hành khúc – lời Phan Khôi”. Sau này mặt dù đã lớn tuổi ông vẫn tiếp tục sáng tác và theo học âm nhạc tại Đại học Golden West (USA), tốt nghiệp bốn văn bằng dạy dương cầm, soạn ca khúc, soạn nhạc và phối âm, trình diễn. Nhạc sĩ Trương Duy Cường có tác phẩm “Men nhạc chiều”, “Ép hoa giữ làm tin”. “Mùa hoa phượng vĩ”… Tuy nhiên cũng bắt đầu từ thời gian này tại Hội An, phong trào biểu diễn lại phát triển mạnh hơn là sáng tác. Năm 1956, ông Võ Hữu Thu lập ban nhạc “Quê hương” của tỉnh Quảng Nam. Nòng cốt của ban nhạc này vẫn là những người của Hội An như Hoàng Tú Mỹ, Lê Khuê, Thái Xuân Đình. Ban nhạc này hoạt động được hơn một năm.

Vào năm 1959, ban nhạc “Hội An” được chính thức thành lập, biểu diễn hàng tuần tại trụ sở Thanh Niên Cộng Hòa tọa lạc ở vị trí chợ vải đường Trần Phú ngày nay. Ban nhạc gồm các thành viên: La Gia Quảng chơi piano. Võ Văn Thọ chơi mandolin. Huỳnh Nhâm chơi accordeon. Lê Khuê, Hoàng Tú Mỹ chơi violon. Trần Thanh (Xây) – trống. Thái Xuân Đình (Tiễn) – contrabass. Đến năm 1963, ban nhạc lại tan rã vì thời cuộc.

Năm 1966, phong trào “Du ca” do nhạc sĩ Nguyễn Đức Quang điều hành chính thức hoạt động trong giới sinh viên, học sinh tại miền Nam với tôn chỉ “dùng tiếng hát chung của cộng đồng để tô điểm cho nền văn nghệ dân tộc một màu xanh đầy hy vọng, đưa mỗi người đến gần nhau hơn để cùng lo xây đắp cho một quê hương tươi sáng”. Giới thanh niên, học sinh yêu nhạc tại Hội An cũng nhanh chóng bắt nhịp với phong trào này. Họ sử dụng quần áo bà ba nâu và dép lốp cao su làm đồng phục nên đặt luôn tên nhóm là “Du ca áo nâu” với các thành viên: Châu Văn Hội, Huỳnh Ngọc Châu, Lê Gioãng, Hà Rê, Tạ Bửu Tuấn, Tống Văn Huy, Nguyễn Văn Bình, Huỳnh Nam Sinh… Nhờ cách chơi đầy chất nghệ sĩ từ trang phục cho đến biểu diễn nên nhóm “Du ca áo nâu” cũng đã tạo được ấn tượng sâu sắc trong phong trào này tại đại hội “Du ca toàn quốc (miền Nam) – 1971” và trại hè Vũng Tàu năm 1972. Tại những chương trình văn nghệ này, Mỹ Hiệp đã nhận được sự khen ngợi, khuyến khích của giới chuyên nghiệp như nhạc sĩ Phạm Duy và ca sĩ Diễm Chi khi biểu diễn các tiết mục đơn ca.

Những thành viên của nhóm “Du ca áo nâu” sau này tiếp tục sinh sống và làm việc tại Hội An tham gia vào nhóm văn nghệ thân hữu “Cái bang” như:  Huỳnh Ngọc Châu, Lưu Kim Thạch, Lê Gioãng, Hà Rê. Bên cạnh các thành viên: Trần Thái chơi trống hoặc accordeon, Huỳnh Nam Sinh sử dụng trống, Trương Duy Mãnh sử dụng mandolin, Trần Ngọc Đức sử dụng guitar, Lê Sĩ Trạch hát. Họ tổ chức những chương trình biểu diễn văn nghệ gây quỹ từ thiện hoặc phục vụ cộng đồng như chương trình văn nghệ Bố Già năm 1974. Ca đoàn công giáo Hội An cũng là môi trường luyện tập cho những giọng ca trẻ tham gia các chương trình văn nghệ sau này tại Hội An.

Cũng trong giai đoạn này, nhiều nhóm nhạc cũng đã được hình thành và biểu diễn tại Hội An. Có thể kể đến nhóm nhạc gia đình Hoàng Đức. Nhóm nhạc của cộng đồng người Hoa thường biểu diễn tại các tư gia của họ với các thành viên: La Gia Quảng chơi piano, La Gia Đinh chơi mandolin, Thái Chi Hao chơi accordeon hoặc violon, La Gia Thạnh chơi guitar, sau này ông học thêm piano đã được một ban nhạc “Phi luật tân” mời tham gia biểu diễn tại Sài Gòn và sinh sống luôn tại Sài Gòn.

Văn nghệ học đường cũng phát triển mạnh điển hình như các nhóm văn nghệ học sinh Trần Quý Cáp, nhóm văn nghệ Trung học Cao Bá Quát, nhóm văn nghệ Nữ sinh Trung học Hội An đã gây được nhiều tiếng vang. Ngoài Ánh Tuyết đoạt giải Nhất đơn ca hướng đạo toàn quốc (miền Nam) – 1973, còn có Trương Duy Trực đoạt giải Nhất đơn ca nam học sinh toàn tỉnh Quảng Nam (cũ) – 1973.

Ban văn nghệ học sinh Hội An biểu diễn tại đài truyền hình Huế -1968. Ảnh sưu tập cá nhân ông Trương Duy Trí.

Trong một thời kỳ đang thịnh hành những tiêu chuẩn khắt khe nhất của âm nhạc, biểu diễn trên sân khấu đòi hỏi khả năng chuyên môn đến mức cực đoan, không ít lần các nhóm văn nghệ học sinh tại Hội An đã được lựa chọn và mời đi ghi hình tại Đài truyền hình Huế phát trên kênh 9 Đài truyền hình quốc gia (miền Nam). Điều này cũng cho ta thấy được văn nghệ học đường đã phát triển rất mạnh và có xu hướng chuyên nghiệp tại Hội An trong thời kỳ này.

Phải ghi nhận một điều đặc biệt là ở Hội An có nhiều gia đình cả nhà đều tham gia văn nghệ. Ngoài các gia đình họ La, họ Huỳnh đã kể ở trên còn có “Ban hợp ca gia đình” của gia đình họ Châu với các thành viên: Châu Văn Bông, Châu Văn Sum, Châu Văn Hội, Châu Văn An, Châu Linh Phương, Châu Tịnh Quyên.

Gia đình họ Nguyễn với các thành viên: Mỹ Hiệp, Mỹ Phương, Mỹ Hảo, Mỹ Hương, Văn Thảo, Văn Bình. Tất cả họ hầu như đều có mặt trong những chương trình văn nghệ tại địa phương trong một thời gian dài mãi cho đến sau này.

Ngoài ra không thể không kể đến những cá nhân hầu như không tham gia chính thức một nhóm nào nhưng trong những sinh hoạt văn nghệ tại đây đều có sự tham gia nhiệt tình của họ như: Lê Chấn Quang (Lê Chanh), Vương Tử Uyển sử dụng guitar, Nguyễn Văn Thuận hát và dàn dựng, tập luyện cho các chương trình. Minh Luận, Hồ Đình, Huỳnh Thị Tuyết Trinh, Nguyễn Thị Minh Thu hát. Huỳnh Thị Nhung vũ kịch… Những hoạt động này cũng đã mang đến một làn sinh khí mới cho âm nhạc tại Hội An. Bên cạnh sáng tác và biểu diễn nhiều người đã có khuynh hướng muốn xây dựng nên một nền tảng âm nhạc cho các thế hệ tiếp nối tại Hội An. Nổi bật nhất là ban nhạc “Tuổi thơ” do Lê Khuê, Thái Tú Hòa, Trầm Bồi Văn, Lý Tuyết Ánh thành lập và điều hành. Ngoài một địa điểm đọc sách tại một ngôi nhà trên đường Cường Để (nay là đường Trần Phú), ban nhạc “Tuổi thơ” còn được dạy âm nhạc cơ bản và tập hát bởi các nhạc sĩ, thầy giáo dạy âm nhạc  như Trương Duy Mãnh, Trần Quang Lộc, Lê Khuê và các thành viên không chính thức khác như Nguyễn Văn Thuận, Vương Tử Uyển. Họ thường luyện tập và trình diễn tại Hội quán Phước Kiến. Ngoài những tiết mục múa hát, ban nhạc “Tuổi thơ” còn được thế hệ đàn anh luyện tập phân bè để hát hợp xướng những ca khúc nổi tiếng đương thời, có thể cho rằng đây là ban hợp xướng thanh thiếu niên đầu tiên của Hội An. Chương trình ra mắt đầy ấn tượng và sôi động của nhóm Tuổi thơ tại không gian Hội quán Phúc Kiến đã cho thấy một thế hệ mới được kết nối trong dòng chảy âm nhạc tại Hội An.

Những thành viên trụ cột của ban nhạc “Tuổi thơ” đã trở thành quả ngọt cho phong trào văn nghệ quần chúng tại Hội An vào thập niên 80 sau này.

                                                               T.N.N