Người mê Tuồng…

Bước sang năm Kỷ Hợi này, cụ ông Nguyễn Quỳnh, Chủ tịch Hội bảo trợ Tuồng huyện Duy Xuyên đã tròn 93 tuổi. Lẽ thường, ở vào  tuổi  này, người ta thường dùng thời gian vàng ngọc còn lại của cuộc đời để vui vầy bên con cháu và thảnh thơi không vướng bận chuyện xã hội.

Bà Trịnh Thị Thủy – Thứ trưởng Bộ VH,TT&DL trao danh hiệu Nghệ nhân ưu tú cho ông Nguyễn Quỳnh. Ảnh: M.T

Vậy mà, cụ Nguyễn Quỳnh vẫn không chịu ngơi nghỉ, vẫn miệt mài và hết lòng với nghệ thuật Tuồng, vẫn làm Chủ tịch Hội bảo trợ Tuồng Duy Xuyên, ngày ngày vẫn đi đây đó để vận động, tổ chức các hoạt động nhằm giữ Tuồng – loại hình nghệ thuật dân tộc mà ông hết mực yêu quý…Với những cống hiến của mình, mới đây cụ Nguyễn Quỳnh đã được Chủ tịch nước ký quyết định công nhận “Nghệ nhân ưu tú” của nghệ thuật Tuồng…

Hết lòng gìn giữ chiếc nôi của Tuồng…

Hay tin cụ Nguyễn Quỳnh được công nhận Nghệ nhân ưu tú nghệ thuật Tuồng đợt 2 năm 2019, tôi rất vui. Vui vì nhận thấy, những nỗ lực của ông giành cho loại hình nghệ thuật Tuồng suốt gần trọn một đời… đã được công nhận xứng đáng. Và, vui vì, nói như nhà nghiên cứu văn hóa Phùng Tấn Đông “Danh hiệu Nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú không thể so sánh máy móc về trình độ, cấp độ bởi văn hóa không có hơn kém, văn hóa tôn trọng sự khác biệt”. Quả vậy, cụ Nguyễn Quỳnh cũng như rất nhiều nghệ nhân dân gian ở mọi miền đất nước, không hề qua trường lớp đào tạo nghệ thuật bài bản, tuổi tác đã cao, hằng ngày vẫn lặng lẽ làm cái việc “vác tù và hàng tổng” truyền dạy, giữ gìn, chuyển tải tình yêu và niềm trân quý giá trị văn hóa – nghệ thuật truyền thống cho thế hệ con cháu hôm nay. Có thể gọi những người như cụ Quỳnh là “Báu vật nhân văn sống” mà khi mất đi khó có sự thay thế. Mấy chục năm trôi qua kể từ khi quen biết ông, tôi vẫn không thể quên hai câu thơ ông làm như lời thề với lòng mình. Rằng: Cho dù vật đổi sao dời/ Hết lòng gìn giữ chiếc nôi của Tuồng…

Vào những năm đầu của thập kỷ 90, thế kỷ trước, khi Tuồng và các loại hình nghệ thuật truyền thống đứng trước khúc quanh gay go nhất bởi làn sóng giải trí hiện đại phát triển ào ạt…thì ở Duy Xuyên, không khí Tuồng vẫn rất ấm nóng. Sự ra đời của Hội bảo trợ Tuồng huyện Duy Xuyên do ông Nguyễn Quỳnh – Nguyên giám đốc Đài phát thanh Quảng Nam – Đà Nẵng làm chủ tịch đã có những động thái hết sức quyết liệt nhằm gìn giữ ngọn lửa Tuồng trên quê hương mình. Bây giờ, người dân ở các xã vùng Tây hay tận rốn lũ Duy Hải vẫn còn nhớ như in những ngày tháng mà ông Nguyễn Quỳnh cùng ông Hoàng Châu Ký, Trần Đình Sanh – Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh, lặn lội đi từng thôn xóm, nói chuyện Tuồng, tổ chức diễn Tuồng để nhân dân được sống lại không khí của Tuồng, biết trân quý và chung tay gìn giữ vốn quý truyền thống của quê hương xứ Quảng. Ông Nguyễn Quỳnh bảo: Dù nhọc nhằn, vất vả, đôi lúc phải ăn, nghỉ tạm bợ, thiếu thốn mọi điều nhưng lòng vui khôn xiết khi thấy bà con sau một ngày làm việc ngoài đồng mệt nhọc là thế, đêm về vẫn đèn đuốc kéo nhau đi xem hát bội. Với cái tài của vị giáo sư nghiên cứu Tuồng Hoàng Châu Ký và  cái tâm, niềm đam mê, trân quý Tuồng của ông Nguyễn Quỳnh, chẳng bao lâu, tình yêu và niềm say mê Tuồng của hàng trăm, hàng ngàn người Duy Xuyên, kể cả các vị lãnh đạo huyện… bị chôn chặt trong sâu thẳm tâm hồn như bừng thức, hồi sinh trở lại, rạo rực như cái thuở xa xưa kéo nhau đi xem Tuồng mỗi khi có gánh hát về làng…Rõ ràng, khi mạch nguồn cảm xúc được khơi thông đúng chỗ thì hiệu quả đem lại thật lớn đến bất ngờ. Liên tục nhiều năm qua, Duy Xuyên là một trong rất ít địa phương ở Quảng Nam vẫn duy trì Liên hoan Tuồng không chuyên giành riêng cho các câu lạc bộ Tuồng các xã, thị trấn. Hoạt động này được Hội bảo trợ Tuồng và ngành văn hóa huyện Duy Xuyên tổ chức hằng năm, nhằm bảo tồn và phát huy bộ môn nghệ thuật Tuồng bằng sự duy trì hoạt động, sinh hoạt của các câu lạc bộ Tuồng ở cơ sở. Có được điều này là sự nỗ lực hết mình của các nghệ sĩ chân đất làng quê và quần chúng nhân dân yêu chuộng Tuồng. Đồng thời, luôn song hành cùng các câu lạc bộ, hậu thuẫn cho nhiều hoạt động, Hội bảo trợ Tuồng Duy Xuyên mà đặc biệt là cá nhân ông Nguyễn Quỳnh – Chủ tịch Hội… đã tiếp thêm lửa, duy trì mạch nguồn Tuồng miên man giữa dòng chảy sông Thu.

          Tìm người kế tục…

Năm nay đã bước sang tuổi 93, nhưng ông Nguyễn Quỳnh vẫn đang là Chủ tịch Hội bảo trợ Tuồng huyện Duy Xuyên. Tưởng rằng ông “Tham quyền cố vị” nhưng thật ra, việc tìm người thay thế cương vị ông là bài toán khá nan giải bấy lâu nay ở Duy Xuyên. Nhiều người gắn bó với Tuồng lâu năm, là cánh “tay phải” của cụ Quỳnh trong Hội bảo trợ, nhưng khi được đề cử đảm đương chức vụ Chủ tịch Hội thì lắc đầu nguầy nguậy không dám nhận lời. Ai cũng bảo, khó mà làm được như cụ Quỳnh. Bao nhiêu năm nay, đôi chân cụ dọc ngang Tam Kỳ, Đà Nẵng, Hà Nội…chỗ nào nghe nói có đề án về bảo tồn Tuồng là tìm đến gõ cửa trình bày tâm nguyện và thực trạng về loại hình nghệ thuật này ở quê hương, những mong xin được ít kinh phí về tổ chức đào tạo sân khấu học đường, tập huấn Tuồng cho các câu lạc bộ, tổ chức biểu diễn Tuồng phục vụ nhân dân. Cụ Quỳnh không ngại khổ, ngại khó, không hề “tự ái” khi bị từ chối. Ông cương quyết làm đến cùng với quan điểm: Mình làm vì Tuồng, vì bà con có gì phải ngại…Thế là trong khi nhiều nơi ở Quảng Nam, Tuồng càng ngày càng bị mai một trước sự lấn lướt của giải trí hiện đại thì ở Duy Xuyên, hàng chục câu lạc bộ ra đời, hàng trăm buổi diễn Tuồng mỗi năm trên đất Duy Xuyên, nhiều thế hệ học sinh được tiếp cận với Tuồng, biết diễn Tuồng từ những vai nhỏ đến các vở diễn lớn như Trần Quốc Toản ra quân, Đào Tam Xuân lộng trào…

Giờ đây, mong mỏi lớn nhất của cụ Quỳnh là tìm được người đủ tâm, thừa niềm đam mê nghệ thuật Tuồng, hết lòng vì bà con yêu Tuồng quê lụa, đảm đang trọng trách Chủ tịch Hội bảo trợ mà ông đã giành mọi tâm huyết, trách nhiệm gầy dựng gần ba mươi năm qua. Đã đến lúc, trách nhiệm giữ gìn vốn quý Tuồng ở Duy Xuyên không nên đặt trên vai người đã bước vào tuổi “xưa nay hiếm” như cụ Quỳnh mà cần một nhân tố mới vững vàng trên hành trình dài đầy gian khó này. Xin mượn lời nghệ sĩ, đạo diễn Cao Đình Liên, người nhiều năm sát cánh với cụ Nguyễn Quỳnh trong câu chuyện Tuồng ở Duy Xuyên để khép lại bài viết này: “Tôi cho rằng, các nghệ nhân, diễn viên và bà con yêu Tuồng ở huyện Duy Xuyên rất hạnh phúc khi được hậu thuẫn bởi những người tâm huyết trong Hội bảo trợ Tuồng. Nếu không có những người như ông Nguyễn Quỳnh…thì Tuồng ở Duy Xuyên cũng sẽ rất khó khăn để đi một bước dài đầy thăng hoa đến ngày hôm nay…

N.K