Giữ lửa đam mê Bài chòi…

Trong chiến tranh, đối với những người con đất Quảng, lời ca, tiếng hát, mà đặc biệt là dân ca đất mẹ luôn là nguồn động viên, cổ vũ tinh thần rất lớn, giúp họ vượt qua cam go, thử thách để cống hiến cho cuộc trường chinh của dân tộc. Trở về thời bình, dù đảm đương cương vị gì trong xã hội và dù làm bất cứ nghề gì…thì tình yêu với vốn quý âm nhạc truyền thống của quê hương vẫn không hề thay đổi. Mặc cho đời sống tinh thần có nhiều đổi thay, những người một thời say mê ca hát bài chòi thuở nào vẫn luôn lặng lẽ với niềm đam mê ca hát, với dân ca xứ sở, mong đem chút công sức nhỏ nhoi của mình góp phần gìn giữ và làm lan tỏa âm nhạc truyền thống quê hương…

Chúng tôi có mặt tại một buổi sinh hoạt thường nhật của “Câu lạc bộ những người yêu thích dân ca bài chòi” Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng do ông Hồ Thanh Hải làm chủ nhiệm trong một dịp rất tình cờ. Theo nhận định của các thành viên câu lạc bộ, thì buổi sinh hoạt hôm ấy đông hơn mọi lần, bởi chương trình được tổ chức nhằm chào mừng sự kiện Bài chòi Trung Bộ được vinh danh di sản văn hóa phi vật thể của thế giới. Chính vì thế, ngoài sự quy tụ của đông đảo giới văn nghệ sĩ, diễn viên từng tham gia công tác tại Đoàn Ca kịch Quảng Nam, Quảng Đà, Đoàn vũ trang tuyên truyền các huyện Điện Bàn, Thăng Bình trước giải phóng, các NSND, NSƯT, diễn viên Đoàn dân ca kịch Quảng Nam – Đà Nẵng sau giải phóng, đêm sinh hoạt còn có sự hiện diện của nhiều cán bộ lãnh đạo Quảng Nam – Đà Nẵng và các bộ, ngành… đã nghỉ hưu. Có lẽ, với những người có mặt trong buổi sinh hoạt câu lạc bộ những người yêu thích dân ca bài chòi này, bên cạnh việc có dịp được gặp gỡ nhau hàn huyên tâm sự thì còn là khoảnh khắc để hồi tưởng về những năm tháng trai trẻ của mình. Trong những năm chiến tranh, với lợi thế của mình, bài chòi phản ánh sinh động mọi góc cạnh cuộc chiến bằng những vở kịch sân khấu hay tiểu phẩm bài chòi… có sức lôi cuốn mạnh mẽ đông đảo cán bộ, chiến sĩ và người dân ở vùng giải phóng. Nhiều vở kịch như “Chim chèo bẻo”, “Tiếng sấm Tây Nguyên” hay “Ba cha con”, “Chuyện tình bên dòng sông Thu”… có sức sống mãi mãi cho đến ngày hôm nay.

Câu lạc bộ những người yêu thích dân ca bài chòi Quảng Nam -Đà Nẵng được hình thành vào tháng 3 năm 2012, ban đầu gồm có 5 người: ông Hồ Thanh Hải, Nguyễn Đắc Dũng, Nguyễn Văn Liếu, Trương Thanh Bình và NSƯT Trần Ngọc Thủy – Đoàn Ca kịch Quảng Nam. Chính  vì hồi ức thời trai trẻ vừa cầm súng vừa ôm đàn ca hát phục vụ cách mạng và vì tình yêu da diết với vốn quý truyền thống cha ông, mà câu lạc bộ này được hình thành. Ông Hồ Thanh Hải, nguyên trợ lý Ban Bí thư Trung ương – Chủ nhiệm câu lạc bộ nói: “Trong những năm chiến tranh, anh em chúng tôi đã tham gia vào rất nhiều vở diễn, tiểu phẩm ca kịch, đem lời ca tiếng hát phục vụ chiến đấu. Bài chòi từ những ngày xa xưa ấy đã thấm vào máu thịt anh em nên dù bây giờ tuổi đã cao nhưng vẫn không thể quên được dư âm ngày cũ cũng như giai điệu bài chòi. Thành lập câu lạc bộ thứ nhất là để anh em ôn lại niềm đam mê hồi trước. Hai nữa là góp phần gìn giữ vốn quý bài chòi…”.

Sau 6 năm hình thành và hoạt động, mặc dù mọi thứ đều dựa trên tinh thần tự nguyện đóng góp của thành viên từ kinh phí cho đến các chương trình, tiết mục dân ca, bài chòi trong các đêm sinh hoạt, nhưng các thành viên trong câu lạc bộ luôn xác định sống hết mình vì nghệ thuật bài chòi của quê hương. Câu lạc bộ đã tập hợp được nhiều giọng hát, sưu tầm và thu âm thành đĩa CD những bài dân ca, bài chòi trong kháng chiến, tổ chức những chuyến sinh hoạt về một số địa phương phục vụ yêu cầu của bà con yêu thích bài chòi như Đại Lộc, Điện Bàn hay Hòa Vang… Không đủ tiềm lực để thực hiện trọn vẹn các vở diễn ca kịch đã một thời đi vào lòng người dân xứ Quảng như “Chuyện tình bên dòng sông Thu”, “Khúc hát tình đời”, “Một mạng người” hay “Quê hương dậy sóng”… nhưng Câu lạc bộ được sự ủng hộ nhiệt thành của các diễn viên của Đoàn Ca kịch Quảng Nam, đã dựng lại một số trích đoạn trong các vở diễn này… đã đem đến cảm xúc mạnh mẽ cho người xem, nhất là lớp người đã đi qua chiến tranh… Nghệ sĩ ưu tú Trần Ngọc Thủy – Đoàn Ca kịch Quảng Nam là người góp mặt vào câu lạc bộ ngay từ những ngày đầu thành lập. Chị nói: “Thấy các chú, các anh đam mê dân ca bài chòi quá thì mình cũng hăng hái tham gia. Qua những buổi sinh hoạt, nhiều tích xưa, tuồng cũ đã được dàn dựng trở lại đã làm xao xuyến trái tim người nghe. Đây quả là một cách làm mang nhiều ý nghĩa, giúp bài chòi tồn tại ở bất cứ nơi đâu trong đời sống hiện đại…

Hơn 40 năm trôi qua, nhưng trong ký ức các chị Phạm Thị Thạnh, Võ Thị Hóa và Nguyễn Thị Kiểm – ba trong số chín thành viên của đội thiếu niên hợp pháp “Chim chèo bẻo” xã Cẩm Thanh, thị xã Hội An năm xưa vẫn còn đó những ngày say mê đem tiếng hát lời ca, điệu múa phục vụ nhiệm vụ cách mạng trong vùng địch. Tuổi mười bốn, mười lăm, các chị đã trở thành những thiếu niên dũng cảm, bất chấp hiểm nguy, đưa đội thiếu niên “Chim chèo bẻo” Cẩm Thanh trở thành một tổ chức cách mạng vang tiếng ở Hội An một thời…

Được thành lập vào giữa năm 1965, ban đầu chỉ có 6 đội viên gồm: Võ Thị Hóa, Phạm Thị Thạnh, Phạm Thị Thu, Nguyễn Thị Én, Trần Thị Tám, Lê Tiến Diện. Sau đó, đội kết nạp thêm 3 thành viên khác gồm Kiểm, Mới và Phùng. Đầu tiên, đội tập luyện những bài hát đơn ca dân ca như: Chờ con má nhé, Thuyền qua Cửa Đại, Vui về Trường Sơn hay Ngày vui được mùa… Sau đó, mới bắt đầu tập vở kịch dân ca “Đội kịch chim chèo bẻo” với nhiều vai diễn, nhiều lớp lang và tình huống thú vị, đầy kịch tính… Năm 1969, “Đội chim chèo bẻo” không còn hoạt động hợp pháp nữa. Các thành viên của đội trở thành những cán bộ, chiến sĩ cách mạng kiên trung hoạt động trong vùng địch ở khắp thị xã Hội An. Nhưng “nghiệp ca hát” vẫn đi theo một số thành viên như chị Võ Thị Hóa khi chị tham gia vào Đội Loa binh vận Hội An. Hàng đêm chị vẫn hát những làn điệu dân ca vào các khu dồn của địch để kêu gọi binh lính quay về với nhân dân, với cách mạng và làm công tác tuyên tuyền cho nhân dân trong vùng địch. Chiến tranh đi qua, những thành viên trong đội kịch chim chèo bẻo Hội An ngày ấy giờ chỉ còn vài ba người nhưng mỗi người mỗi nơi, nhưng hễ có dịp gặp lại nhau, các thành viên còn lại của Đội “Chim chèo bẻo” Cẩm Thanh vẫn hồn nhiên như thuở 14, 15 say mê ca hát. Các chị vẫn nhớ và hát rất hay những bài dân ca, vẫn nuôi khát vọng dàn dựng, khôi phục lại vở diễn “Đội kịch chim chèo bẻo” ngày nào vẫn lặng lẽ dâng hiến tình yêu của mình cho dân ca bài chòi đất mẹ.

Câu lạc bộ những người yêu thích dân ca bài chòi Quảng Nam – Đà Nẵng hay các chị diễn viên của Đội kịch chim chèo bẻo Hội An ngày nào cũng như biết bao nhiêu người dân yêu văn nghệ xứ Quảng luôn khắc sâu tình yêu với dân ca bài chòi đất mẹ. Dù thời gian có thể xóa nhòa nhiều thứ, dù tuổi tác có thể làm quên lãng bao điều, nhưng tình yêu với dân ca bài chòi vẫn luôn cháy bỏng trong trái tim họ. Và, đó chính là niềm khích lệ, động viên rất lớn để lớp trẻ hôm nay tiếp tục gìn giữ ngọn lửa ấm nóng của âm nhạc truyền thống trong đời sống đương đại với nhiều bộn bề, tấp nập…

                                                                                   Đ.T