Cù lao Chàm – hướng bảo tồn để phát triển du lịch…

Khu bảo tồn biển Cù lao Chàm (TP. Hội An) có diện tích 235km2 với 08 hòn đảo nhỏ trải dài theo hình cánh cung. Đây là nơi sinh sống của hơn 300 loài san hô, trong đó có những loài lần đầu tiên được tìm thấy ở Việt Nam. Chính sự đa dạng về các hệ sinh thái đã đem lại cho khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù lao Chàm một tiềm năng lớn để phát triển du lịch. Cách đất liền khoảng 18km nên du khách bằng tàu thủy hay tàu gỗ là có thể đặt chân lên vùng đảo này.

Đến với Cù lao Chàm, du khách không chỉ được hòa mình với không gian thoáng đãng của những làng chài ven biển hiền hòa của trời biển thoáng đãng, trải nghiệm với cuộc sống trên cánh võng đêm bên bờ biển dưới những hàng dừa biển, lắng nghe tiếng gọi của thiên nhiên đưa gió biển về bên cánh võng. Và khi ánh bình minh buông những tia nắng đầu tiên trên biển bao la là bạn có thể cùng ngư dân kéo lưới. Đây sẽ là những công việc vô cùng thú vị khi cùng ngư dân với những công việc đời thường nơi xứ nắng gió này như: phơi mực, đánh cá, bắt cua hay chèo thuyền… Những trải nghiệm này cùng ngư dân sẽ làm du khách hiểu về cuộc sống nhọc nhằn nhưng vô cùng bình yên tại Cù lao Chàm. Còn nữa, du khách không chỉ được thưởng thức các món ăn hấp dẫn từ nhiều loại hải sản phong phú, thấm đẫm vị mặn mòi của biển cả như cua đá, vú nàng, ốc đá, sò, nghêu biển… mà còn được trải nghiệm với một sản phẩm độc đáo – lặn ngắm san hô dưới đáy biển. Vì vậy, hằng năm Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù lao Chàm đẩy mạnh công tác tuyên truyền trong cộng đồng dân cư và khách du lịch về trách nhiệm bảo vệ tài nguyên, môi trường sinh thái. Bên cạnh việc thực hiện phong trào “Nói không với túi ni lon” đã được thực hiện lâu nay, việc bảo vệ phục hồi các rạn san hô là một hoạt động thiết thực khác nữa cho thấy nỗ lực của chính quyền TP. Hội An và từ chính người dân trước sức ép du khách ngày càng đông. Nhằm hướng đến mục tiêu bảo tồn bảo vệ môi trường tự nhiên, góp phần phát triển du lịch bền vững và trách nhiệm để Cù lao Chàm luôn là điểm đến hấp dẫn trong mắt du khách. Năm 2017, Ban quản lý Khu khu bảo tồn biển Cù lao Chàm đã triển khai thực hiện nhiều dự án để bảo vệ, phục hồi các rạn san hô, trong đó có Dự án phục hồi rạng san hô cứng tại vùng biển thôn Bãi Hương của Tổ chức Rừng ngập mặn cho tương lai (tổ chức MFF) hướng đến mục tiêu kết hợp hài hòa việc khai thác với bảo tồn tài nguyên biển. Ông Trần Thành – Phó Giám đốc Ban quản ký Khu bảo tồn biển Cù lao Chàm cho biết: San hô Cù lao Chàm có nhiều loại, phát triển theo nhiều dạng khác nhau có thể phân mảnh nên việc xây dựng vườn ươm san hô hay khu phục hồi đều phải tuân thủ theo quy trình công nghệ đã lựa chọn để tránh những lãng phí về nguồn giống và mang lại giá trị tích cực trong bảo vệ môi trường hệ sinh thái biển. Do đó, sự chung tay của cộng đồng dân cư địa phương mà trực tiếp là những ngư dân lặn biển giàu kinh nghiệm ở thôn Bãi Hương về kỹ năng lặn biển với đồ lặn Scuba, kỹ thuật trồng và tái tạo rạn san hô giúp cho công tác này hiệu quả hơn. Ngoài ra, Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù lao Chàm – đơn vị điều phối dự án đã phối hợp với Viện Hải Dương học Nha Trang tiến hành tập huấn kỹ thuật phục hồi san hô cứng cho 10 ngư dân tham gia các hoạt động như trồng, tái tạo rạn san hô khu vực này với diện tích là 4.000 m2 và hơn 7.000 tập đoàn san hô. Ngoài ra, những người dân này còn đảm nhận việc tuần tra, kiểm soát, tuyên truyền tại Bãi Hương về việc gìn giữ các rạng san hô đang được phục hồi, tái tạo. Ông Lê Vĩnh Thuận  – thành viên Ban quản lý bảo tồn biển Cù lao Chàm cho biết: Hầu hết các giống san hô được chọn trồng ở đây đã được thử nghiệm. Khu bảo tồn biển Cù lao Chàm đã phát triển được 30 khung ươm trồng san hô trồng phục hồi thành công 165 ha diện tích rạn san hô bị hư hại. Đến nay, đã trồng mới 146 ha diện tích rạn san hô ở khu vực biển Cù lao Chàm, nâng tổng diện tích các rạn san hô ở đây lên 311 ha diện tích mặt nước. Trong đó, dự án “Rừng ngập mặn cho tương lai” (MFF) của Bộ Tài nguyên – Môi trường đã phối hợp với Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế khu vực châu Á thực hiện hỗ trợ 350 triệu đồng cho Ban quản lý Khu Bảo tồn biển Cù lao Chàm để thực hiện dự án trồng và tái tạo các rạng san hô với diện tích 1,26 km2 san hô đang được quản lý, trồng mới và bảo vệ tại Cù lao Chàm có tỷ lệ sống cao. Ông  Nguyễn Văn Lăng – thôn Bãi Hương tham gia hoạt động này cho biết: “Lâu nay, người dân luôn đề cao ý thức bảo vệ môi trường thủy sinh của biển, nhất là các khu vực có rạn san hô. Tuy vậy, việc bảo vệ như thế nào để không ảnh hưởng đến hoạt động mưu sinh của người dân thì chưa có ai nắm được. Viêc tham gia tập huấn kiến thức, kỹ năng đến việc tham gia trực tiếp vào việc trồng phục hồi san hô nên người dân được nâng cao nhận thức bảo vệ hệ sinh thái của biển đảo. Hơn nữa, việc phục hồi và nhân rộng rạn san hô đã tạo môi trường thuận lợi cho nhiều loài thủy sản sinh trưởng và phát triển…”. Sau hai năm thực hiện dự án, đã có gần 3.000 tập đoàn san hô cứng được phục hồi trên diện tích 4000 m2. Bên cạnh hàng nghìn tập đoàn san hô đã và đang được phục hồi trên nền rạn tự nhiên. Trong năm 2017, Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm còn xây dựng 2 vườn ươm san hô gồm 30 khung ươm tại bãi Nần và bãi Bò với 585 tập đoàn san hô được ươm. Đến nay, tỉ lệ phục hồi đạt 79,8%, tốc độ tăng trưởng bình quân 5,36cm/ năm bao gồm cả san hô phục hồi trên nền rạn tự nhiên và vườn ươm.

“Từ việc Dự án phục hồi rạng san hô cứng ban đầu thôn Bãi Hương, mô hình này sẽ được Ban quản lý Khu Bảo tồn biển Cù lao Chàm nhân rộng ra thực hiện tai Bãi Làng, Bãi Tra, Bãi Bắc (Hòn Lao), Bao Gạo (Hòn Lá) trong năm 2018” – ông Lê Vĩnh Thuận cho biết. Dự án này đã góp phần quan trọng và có hiệu quả cao trong việc tái tạo, bảo tồn rạn san hô, nâng cao nhận thức của cộng đồng dân cư, bảo toàn sự đa dạng sinh học của khu bảo tồn sinh quyển thế giới này. Đồng thời, cải thiện sinh kế cho người dân địa phương thông qua việc phát triển du lịch theo hướng bền vững, đặc biệt là loại hình du lịch lặn biển vốn được du khách ưa chuộng, đã trở thành một sản phẩm du lịch riêng có và độc đáo của điểm đến Cù lao Chàm. Là một khu bảo tồn biển nổi tiếng bởi sự đa dạng sinh học có nhiều giống loài quý hiếm, tuy nhiên những năm gần đây với lượng khách du lịch đến Cù lao Chàm ngày càng tăng thì áp lực khai thác trên vùng rạn san hô là rất lớn làm cho rạn san hô phục hồi chậm ảnh hưởng nghiêm trọng cho hệ sinh cảnh biển. Đến nay, tất cả các tour du lịch Cù Lao Chàm đều có các hoạt động lặn ngắm san hô. Bây giờ ra đảo ngoài việc tắm biển, ngắm cảnh, ăn hải sản như cua đá, vú nàng, ốc đá, sò, nghêu biển… thì có một thú vui không thể bỏ qua là  lặn biển ngắm san hô. Biển Cù lao Chàm có nhiều rạn san hô đẹp, phong phú nên du khách sẽ hài lòng khi biển Cù lao Chàm trong xanh, nhìn thấy đáy sâu đến vài mét với làn nước trong vắt lặn ngắm, khám phá vẻ đẹp riêng có của từng rạng san hô với nhiều hình thù và màu sắc phong phú…

Việc bảo tồn đa dạng sinh học là góp phần bảo tồn những giá trị tài nguyên thiên nhiên và văn hóa của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm  nên việc phục hồi, trồng, tái tạo san hô luôn được chính quyển TP.Hội An và Ban quản lý Khu bảo tồn biển Cù Lao Chàm quan tâm. Ông Nguyễn Văn Dũng – Chủ tịch UBND TP. Hội An cho biết: “Du lịch tại điểm đến Cù lao Chàm đang phát triển rất nhanh và đó chính là áp lực với vấn đề bảo tồn môi trường, sinh học nên bài toán cấp bách nhất là bắt tay vào việc giữ gìn vệ sinh môi trường, hệ sinh thái đa dạng sinh học và định hướng đúng con đường để phát triển du lịch song song với bảo về môi trường tự nhiên tại đây”. Điều đó đặt ra cho các cấp chính quyền và cộng đồng dân cư địa phương sự quan tâm đặc biệt hơn nữa cho sự phát triển du lịch bền vững tại vùng biển Cù Lao Chàm.

 T.N