20 năm “Đêm phố cổ” từ một sản phẩm du lịch…

Năm 2018 ghi dấu tròn 20 năm “Đêm phố cổ” – một sản phẩm du lịch đặc sắc, riêng có được tạo dựng trên nền di sản văn hóa của phố và người Hội An.

Tôi nhớ như in không khí náo nức hội hè của “Đêm phố cổ” đầu tiên ở Hội An được tổ chức vào dịp Trung thu (đêm 14 âm lịch) năm 1998. Các ngả đường dẫn vào phố đêm ấy lèn chặt từng dòng người từ khắp nơi: Đà Nẵng, Điện Bàn, Hoà Vang, Duy Xuyên… đổ về phố cổ. Cả khu phố từ “thượng Chùa Cầu” đến “hạ Âm Bổn” đông kín dòng người đi thưởng lãm. Với 15 hoạt động nghệ thuật, diễn xướng dân gian thực sự là đêm hội của những sắc màu văn hóa. Sông Hoài lấp lánh hoa đăng, dặt dìu tiếng hò khoan đối đáp. Khu phố cổ lung linh huyền ảo trong ánh đèn lồng, giọng hát tiếng cười vẳng đưa trên từng mái ngói, bờ hồi rêu phong cổ kính… Tất cả làm trỗi lên những cung bậc yêu thương của “cảnh cũ người xưa” trong lòng mỗi người trẩy hội.

Thực ra “Đêm phố cổ Hội An” là tên gọi ngắn gọn của đề án “Tái hiện đêm phố cổ Hội An đầu thế kỷ XX” (lúc ban đầu có tên là “Nghiên cứu, phục hồi ngày phố cổ tại Khu phố cổ Hội An”). 20 năm thực hiện đề án, Hội An đã tổ chức 230 “Đêm phố cổ” định kỳ (trừ những đêm gặp mưa lớn, bão lụt…), thu hút hơn 1 triệu lượt du khách trong và ngoài nước đến tham quan. Thành công của “Đêm phố cổ” là đã góp phần nâng cao uy tín của khu phố cổ Hội An – Di sản văn hóa thế giới, bảo tồn và phát huy hiệu quả những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc. Từ những ý tưởng của các nhà quản lý và những người làm văn hóa của thành phố, sau một thời gian làm thử nghiệm đến ngày 23.2.1999 UBND thị xã đã chính thức ban hành chỉ thị về việc tổ chức “Đêm phố cổ” hằng tháng (đêm 14 âm lịch) như là một sản phẩm văn hóa du lịch riêng có của Hội An.

Từng bước phục hồi cảnh quan và các sinh hoạt văn hóa truyền thống của cư dân phố cổ xưa, Hội An đã tạo cho “Đêm phố cổ” một sức hấp dẫn đặc biệt, trở thành một thương hiệu du lịch nổi tiếng trong nước và thế giới, được Thời Báo kinh tế Việt Nam trao giải thưởng “The Guide Awards” năm 2004; được các tổ chức du lịch, các tạp chí, các tờ báo danh giá bình chọn cho Hội An như: Đêm phố cổ Hội An – một trong 25 trải nghiệm tuyệt vời nhất thế giới”, “Thành phố lễ hội”, “Hội An đứng đầu trong top 10 thành phố được yêu thích nhất”, “Top 15 điểm đến hàng đầu thế giới”, “Top 12 thành phố châu Á nên đến ít nhất một lần trong đời”, “Hội An, top 15 thành phố được yêu thích nhất thế giới”, “Hội An, top 15 thành phố hấp dẫn nhất thế giới 2018”. Nhiều tổ chức, đơn vị, cá nhân trong và ngoài nước đã chọn những “Đêm phố cổ” để tổ chức hội thảo, hội nghị, hội thi… ở Hội An để kết hợp được trải nghiệm, khám phá. Các công ty lữ hành du lịch khắp nơi trên cả nước đã xây dựng chương trình tour “Đêm phố cổ” để giới thiệu cho du khách. “Đêm phố cổ” còn được giới thiệu với công chúng Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh, thành khác trong nước nhân các ngày lễ lớn, các dịp lễ hội giao lưu văn hóa – nghệ thuật. Nhiều hãng thông tấn, truyền hình uy tín trong nước và thế giới như Đài truyền hình Việt Nam (VTV), Đài truyền hình TP. Hồ Chí Minh (HTV), Hãng truyền hình NHK Nhật Bản, Hãng truyền hình BBC – Hoa Kỳ, Truyền hình Hàng không Hàn Quốc (Asiana Airline), Truyền hình Channel New Asia (Singapore)… đã chọn quay các hoạt động và không gian “Đêm phố cổ” để phát sóng rộng rãi để bạn bè năm châu tìm hiểu, khám phá… “Đêm phố cổ” vì vậy không chỉ đáp ứng nhu cầu hưởng thụ và sáng tạo văn hóa của nhân dân và du khách mà còn mang lại nguồn thu nhập lớn cho cộng đồng dân cư Hội An qua các hoạt động du lịch – dịch vụ. Theo ý kiến của đại diện các ngành chức năng và các doanh nghiệp, cứ vào thời điểm có hoạt động “Đêm phố cổ” thì lượng khách tham quan phố cổ tăng đột biến, lượng khách lưu trú cũng tăng cao hơn ngày thường. “Đêm phố cổ” còn góp phần tích cực vào việc tạo thêm thu nhập cho cả cộng đồng khi nghề làm lồng đèn hồi sinh mạnh mẽ, trở thành nghề truyền thống của Hội An. Lồng đèn được du khách lựa chọn để làm quà lưu niệm và cũng đã được xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới. Ngoài ra, hoạt động dịch vụ khác phục vụ du khách như thả hoa đăng, du thuyền, ẩm thực, tour tham quan đêm phố cổ, chụp ảnh lưu niệm, bán quà lưu niệm… đã tạo thu nhập cho người dân phố Hội.

Hàm lượng và chất lượng văn hóa nghệ thuật thể hiện qua không gian tổ chức và nội dung hoạt động phong phú, đa dạng mang đậm dấu ấn truyền thống của đất và người Hội An, “Đêm phố cổ Hội An” thường xuyên trở thành hoạt động văn hóa phục vụ công tác đối ngoại đặc biệt của thành phố. Đến nay, 82 “Đêm phố cổ” (đột xuất) đã được tổ chức để phục vụ các đoàn khách đối ngoại quan trọng của tỉnh và thành phố, các hội nghị, hội thảo quốc tế. Với sự đầu tư nâng cao chất lượng các hoạt động có sẵn, tìm tòi làm phong phú thêm các hoạt động mới, không ngừng trau chuốt về mặt thẩm mỹ và hiệu quả nghệ thuật, người Hội An đã tạo cho “Đêm phố cổ” một hấp lực mạnh mẽ, một sắc thái riêng biệt. Trên cái nền của không gian phố lung linh huyền ảo, cùng với thời gian nhiều hoạt động văn hóa dân gian, truyền thống đã khẳng định được chỗ đứng trong lòng nhân dân và du khách như: trò chơi Bài chòi, đập nồi, hò khoan đối đáp, ca múa nhạc dân tộc, thư pháp, cờ tướng, biểu diễn võ thuật… Việc đưa các hoạt động văn hóa, nghệ thuật truyền thống vào “Đêm phố cổ” đã tạo nên một sân chơi lý thú cho hầu hết các tầng lớp đủ mọi lứa tuổi, trong đó đáng chú ý là từ chỗ bắt đầu hoạt động tại không gian “Đêm phố cổ”, nghệ thuật dân ca Bài chòi miền Trung nói chung, trò chơi Bài chòi nói riêng đã góp phần quan trọng để được UNESCO công nhận là “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”.

Đến với những “Đêm phố cổ” thời gian gần đây, du khách còn có dịp tham gia vào các hoạt động mới và thưởng thức nhạc cổ điển, độc tấu nhạc cụ dân tộc, xem “tái hiện Ông Đồ”, dạy thiếu nhi hát dân ca, hát hợp xướng, khám phá và trải nghiệm không gian văn hóa Việt Nam – Nhật Bản… Tất cả đều được người Hội An “tự biên, tự diễn” sinh động và ấn tượng ngay trên nền “sân khấu di sản”. Đặc biệt, từ năm 2009 đến nay, Hội An hưởng ứng tổ chức “Giờ trái đất” với không gian quanh sông Hoài để tạo thêm điểm nhấn cho phố. Cứ thêm mỗi hoạt động mới trong “Đêm phố cổ” là thêm nhịp cầu nối Hội An với bè bạn muôn phương, là tạo thêm mối đồng điệu giữa phố với bao tâm hồn đang muốn “tìm lại ngày xưa đã mất”… Ông Võ Phùng – Giám đốc Trung tâm VH-TT TP. Hội An khẳng định:  Thông qua “Đêm phố cổ”, Hội An đã đẩy mạnh quảng bá Di sản phố cổ Hội An đến với du khách trong nước và quốc tế. Đây cũng là nền tảng để tổ chức các sự kiện văn hóa, du lịch, đối ngoại đặc biệt của tỉnh và mang tầm quốc gia”. Hy vọng tiếp nối thành quả đạt được, “Đêm phố cổ” sẽ được giữ gìn, phát huy hơn nữa nhằm tạo nên giá trị kinh tế lớn, bảo đảm cho Di sản văn hóa thế giới Hội An phát triển bền vững theo hướng: văn hóa là nền tảng tạo điều kiện để kinh tế phát triển và ngược lại. Sự phát triển tốt đẹp của kinh tế đã tạo điều kiện để Hội An bảo tồn và vun đắp, tạo ra các giá trị văn hóa mới hiện đại nhưng đầy bản sắc.

Thời gian 20 năm “Đêm phố cổ” đã chứng minh sức sống tiềm tàng của một sản phẩm văn hóa đặc sắc, giàu sức sáng tạo. Điều đó thể hiện đồng thuận cao độ của chính quyền và người dân trong quá trình tạo dựng và nâng cao uy tín thương hiệu một sản phẩm du lịch – văn hóa Hội An ngày càng lan tỏa đến du khách trong nước và quốc tế.

                                                                                Đ.H