Khả năng xác lập công viên địa chất Núi Thành

Nằm ở cực Nam tỉnh Quảng Nam, huyện Núi Thành đang tồn tại các di sản thiên nhiên

Bàn Than

và văn hóa, đặc biệt là tính đa dạng của các di sản địa chất ở địa phương và những vùng kế cận là những tiền đề, chứng cứ quan trọng để xác lập công viên địa chất…

Tiềm năng                    

Theo ông Đinh Hài – Nguyên Giám đốc Sở VH, TT&DL tỉnh Quảng Nam, công viên địa chất là một trong những khái niệm khoa học tương đối mới mẻ, đây là vùng đất với những giới hạn cụ thể và có diện tích đủ rộng để đáp ứng sự phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Công viên địa chất bao gồm một số điểm di sản địa chất ở mọi quy mô phức hợp địa chất mang tầm quan trọng khoa học đặc biệt, hiếm có và đẹp, tiêu biểu cho một khu vực và lịch sử địa chất. Công viên địa chất không chỉ có ý nghĩa địa chất mà còn có giá trị sinh thái, khảo cổ, lịch sử và văn hóa; đáp ứng cho việc phát triển kinh tế – xã hội, có tác động trực tiếp lên khu vực bởi sự cải thiện điều kiện sống của con người và môi trường xã hội, góp phần tăng cường nhận dạng dân số với khu vực và tạo nên sự phục hồi văn hóa. Khi thành lập một công viên địa chất sẽ mang đến những lợi ích tiềm năng như du lịch tăng trưởng, tạo công ăn việc làm cho cộng đồng dân cư; nâng cao nhận thức về môi trường địa chất cho người dân, đồng thời có biện pháp bảo vệ môi trường tốt hơn…

Với địa hình mở ra biển, Núi Thành có nhiều đầm phá, trong đó phá Trường Giang là phá lớn thứ hai của Việt Nam. Huyện có nhiều danh lam thắng cảnh ở các xã Tam Tiến, Tam Hải, Tam Quang với các đảo Hòn Mang, Hòn Dứa, Bàn Than, trong đó có đảo trầm tích Bàn Than là một danh thắng đẹp. Qua các cuộc khảo sát, điều tra, nghiên cứu, các nhà khoa học bước đầu đã thu thập nhiều minh chứng về những giá trị văn hóa, địa chất và nhân văn của huyện Núi Thành, nổi bật là xã Tam Hải và Tam Quang còn lưu giữ nhiều dấu ấn lịch sử phát triển địa chất phức tạp và lâu dài của lớp vỏ trái đất. Theo thống kê sơ bộ, khu vực này có tới hàng trăm biểu hiện di sản địa chất: cổ sinh, địa tầng, địa mạo, cấu trúc – kiến tạo, karst, đá, cổ môi trường… Tính đa dạng địa chất và khả năng bảo tồn tốt các di sản này trong điều kiện tự nhiên của khu vực đã đem lại những giá trị, tiềm năng lớn cho phát triển du lịch, nghiên cứu và giáo dục địa chất. Những tiềm năng lớn về tài nguyên thiên nhiên, về văn hóa, nổi bật là các di sản địa chất cùng với những giá trị di sản nhân văn của khu vực biển đảo Núi Thành không chỉ đáp ứng đầy đủ các tiêu chí để phát triển một công viên địa chất mà quan trọng hơn là nó sẽ trở thành một điểm du lịch giàu tiềm năng về di sản tự nhiên, văn hóa của vùng cực Nam tỉnh Quảng Nam..

Khả năng xác lập

Để tạo tiền đề cho tỉnh Quảng Nam xây dựng hồ sơ tham gia vào mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu, trước mắt là lập hồ sơ tham gia vào mạng lưới Công viên địa chất quốc gia đối với di sản địa chất huyện Núi Thành, năm 2017, Sở VH, TT&DL phối hợp với Sở Tài nguyên – Môi trường và UBND huyện Núi Thành tổ chức hội thảo khoa học “Nhận diện giá trị di sản địa chất tại huyện Núi Thành”. Gần 40 nhà khoa học có uy tín về lĩnh vực khoa học trái đất, tài nguyên địa mạo, địa chất, di sản văn hóa, khảo cổ, văn hóa du lịch của các Viện, Trung tâm nghiên cứu, các trường đại học, các cơ quan văn hóa trong cả nước đã đến tham dự. Tại đây, nhiều bài tham luận của các nhà khoa học khẳng định rõ giá trị tiềm năng địa chất, văn hóa của vùng đất Núi Thành. Theo các nhà khoa học, diện phân bổ Núi Thành là một bộ phận của địa khu biến chất cao Kon Tum, trong đó phần phía Bắc được xếp vào phụ địa khu Nam – Ngãi có tổ hợp thạch kiến tạo cung đảo Neoproterozoi – Paleozoi sớm có khoảng tuổi 700 – 440 triệu năm trước, phủ chòm lên móng cổ có tuổi khoảng 2.000 đến 700 triệu năm. Ở vùng Núi Thành, Tam Kỳ… còn gặp những điểm lộ của tổ hợp ophiolite là di chỉ vỏ đại dương cổ kiểu biển rìa sau cung có tuổi khoảng 490-470 triệu năm, phân bổ dọc đới khâu Tam Kỳ – Phước Sơn kéo dài theo phương Tây Tây Bắc – Đông Đông Nam có đới biến dạng đa kỳ, chống lên nhau kiểu chòm nghịch, mylonit hóa mạnh quy mô khu vực. Tiến hóa tiếp theo bị tác động của các bối cảnh tạo núi Paleozoi sớm – giữa có khoảng tuổi 440-400 triệu năm; Paleozoi muộn – Mesozoi sớm có tuổi khoảng 260-240 triệu năm và sau đó là các quá trình kiến tạo nội lục khống chế Mesozoi – Kainozoi

Ghềnh đá Bàn Than, Tam Hải

trong khoảng tuổi 240 triệu năm đến ngày nay. Trong phạm vi này còn phổ biến các loại nếp uốn, các hệ thống đứt gãy có nguồn gốc động học, có nhiều hình dạng được hình thành trong các giai đoạn địa chất khác nhau cũng là những đối tượng cho việc tham quan, du lịch… Trên cơ sở đó, Núi Thành có khả năng xác lập Công viên địa chất. Bởi lẽ sự tồn tại các di sản thiên nhiên và văn hóa, đặc biệt là tính đa dạng của các di sản địa chất ở Núi Thành và các vùng kế cận là những tiền đề, chứng cứ quan trọng để xác nhận công viên địa chất. Cũng theo các nhà khoa học, các tiêu chí của một công viên địa chất toàn cầu là cần có một khu vực địa lý thống nhất, kích thước đủ lớn từ vài trăm đến vài nghìn km2. Huyện Núi Thành tuy có diện tích 533,03km2, có một số di sản thiên nhiên và văn hóa giá trị nhưng các di sản địa chất hạn chế về tính đa dạng, tính giá trị nổi bật độc đáo của các kiểu D (nham thạch), E (địa tầng), F (khoáng vật, khoáng sản), Đ (kiến tạo), H (địa chất kinh tế)… Do vậy, nếu bao gồm cả TP Tam Kỳ (diện tích 92,02km2), huyện Phú Ninh (251,47km2) sẽ có tổng diện tích 876,52km2 thì không những làm cho tính đa dạng, phong phú của các di sản thiên nhiên, văn hóa sẽ vượt trội hơn mà nhiều tiêu chí kinh tế – xã hội, phát triển bền vững sẽ có tính thuyết phục hơn để xác lập một công viên địa chất vùng phía Nam Quảng Nam trong tương lai…

                                                                                     V.P