Trò chơi thể thao – dân gian ở miền núi xứ Quảng

Những năm gần đây, vào dịp vui Tết, đón Xuân, tại các xã, thị trấn thuộc các huyện miền núi của tỉnh, hoạt động Thể dục Thể thao – trò chơi dân gian được tổ chức rất sôi động. Nếu trước đây các môn thể thao như: Bóng chuyền, Bóng đá, Cờ tướng đã có sức lôi cuốn thì hiện nay các môn thể thao truyền thống, bắt nguồn từ trò chơi dân gian như Đẩy gậy, Kéo co được tổ chức có nề nếp, có luật lệ đã làm cho không khí mùa xuân tại các thôn, bản thêm sôi động, ý nghĩa. Trong không khí vui tươi những ngày đầu xuân, những chàng trai to cao, mạnh khỏe, những cô gái gọn gàng săn chắc cùng nhau thi đấu trong tiếng trống, tiếng reo hò cổ vũ nhiệt tình của người dân làm cho không khí mùa xuân sôi động hẳn lên. Đội thắng cuộc, người thắng cuộc sau đó sẽ được tuyển chọn để tham gia giải huyện, giải tỉnh trong các lễ hội, hội thi. Thể thao truyền thống, trò chơi dân gian phát triển trong đời sống cư dân miền núi xứ Quảng hôm nay là nhờ sự nỗ lực của đội ngũ những người làm công tác thể dục thể thao toàn tỉnh.

Hấp dẫn trò chơi Kéo co

          Còn nhớ trước năm 2000, hoạt động thể thao trong dịp vui Tết, đón Xuân tại miền núi phần lớn chỉ tổ chức được ở cấp huyện. Tại các thôn, xã hoạt động thể thao ít tổ chức vì có nơi thiếu sân bãi, thiếu kinh phí hoặc thiếu người hướng dẫn. Ở một số thôn, bản trò chơi dân gian đôi khi cũng có hoạt động tự phát như trò chơi Kéo co, không dùng dây mà đồng đội ôm ngang lưng, người đứng đầu hai bên choàng tay nhau để kéo; có nơi kéo co bằng một cây sào tre. Những trò chơi như vậy thường xảy ra tranh cãi vì không theo một luật chung nào cả. Các Lễ hội Văn hóa – Thể thao và Đại hội Thể dục Thể thao các cấp ở miền núi trước năm 2000 chưa có môn thi Đẩy gậy, môn Kéo co có đưa vào chương trình thi đấu của các huyện miền núi nhưng không thường xuyên và hay gặp những bất cập về công tác tổ chức thi đấu và trọng tài tại các địa phương.

Thi đấu môn đẩy gậy

Trước khi đưa cả hai môn thể thao bắt nguồn từ trò chơi dân gian là Đẩy gậy và Kéo co vào chương trình thi đấu thường xuyên và hướng dẫn, phát triển rộng rãi tại các địa phương nhằm nâng cao sức khỏe, Sở Thể dục – Thể thao lúc bấy giờ đã cử cán bộ tham gia các lớp tập huấn do Ủy ban TDTT Việt Nam tổ chức. Sau đó, trong nhiều năm, Sở Văn hóa – Thể thao & Du lịch đã tổ chức các lớp tập huấn Luật thi đấu; kỹ thuật, phương pháp tập luyện, công tác tổ chức thi đấu và trọng tài cho các địa phương. Năm 2005, Ủy ban TDTT Việt Nam đã ban hành Quyết định số 23/2005/UBTDTT về việc ban hành Luật Đẩy gậy. Năm 2009, Tổng cục TDTT Việt Nam ban hành Luật Kéo co. Từ khi có luật thi đấu hoàn thiện, cán bộ làm công tác thể dục thể thao được tập huấn chuyên môn, kỹ thuật, công tác hướng dẫn phong trào tại các địa phương, cơ sở thuận tiện và dễ dàng hơn. Các môn thể thao dân tộc truyền thống – trò chơi dân gian được nhân rộng kết hợp với các môn thể thao hiện đại đã góp phần đưa phong trào thể thao ở miền núi thêm khởi sắc. Tại các thôn, bản, không những trong mùa xuân mà trong ngày Hội đại đoàn kết toàn dân ở khu dân cư (18/11) các môn thi như Đẩy gậy, Kéo co, Cờ tướng, Bóng chuyền cũng được tổ chức phù hợp ở từng thôn. Kéo co là môn thể thao mang tính đối kháng cao, mang lại cho bà con niềm hứng khởi, tinh thần đoàn kết; môn Đẩy gậy bộc lộ được thế mạnh từng cá nhân trong cuộc so tài, đều cùng mang ý nghĩa xây dựng một cộng đồng tốt đẹp. Hơn nữa, các môn Đẩy gậy, Kéo co dễ tổ chức vì cách thức tổ chức và các điều kiện đảm bảo cho cuộc chơi có phần đơn giản và ít tốn kém. Môn Đẩy gậy, dụng cụ đơn giản là đoạn tre già, môn Kéo co chỉ cần một sợi dây thừng dài, còn sân chơi có thể sử dụng sân nhà văn hóa, khu thể thao thôn, sân trường, bãi đất rất phù hợp với địa hình miền núi.

Từ những cuộc thi say mê, hấp dẫn trong ngày xuân, ngày hội các đội Kéo co, Đẩy gậy của 9 huyện miền núi được tuyển chọn từ cơ sở đã phát triển cả thể lực và kỹ thuật thi đấu, một số huyện đã đạt giải cao tại các kỳ hội thi như: Tây Giang, Nam Giang, Phước Sơn, Tiên Phước, Hiệp Đức…. Từ năm 2005 đến nay tại các hội thi, lễ hội, Đại hội TDTT các cấp ở miền núi đều có tổ chức thi đấu Đẩy gậy và Kéo co với số lượng vận động viên ngày càng nhiều hơn so với những môn thể thao khác. Môn Đẩy gậy đã được tổ chức đầy đủ các hạng cân theo quy định của Luật thi đấu. Cả hai môn Đẩy gậy, Kéo co đều tổ chức thi đấu Giải nam và Giải nữ. Trong đội hình diễu hành vào dịp khai mạc các kỳ Lễ hội, Hội thi; Vận động viên Đẩy gậy, Kéo co tham gia phần nhiều, có những vận động viên thể hình vạm vỡ, cân nặng trên 95 kg (hạng cân cao nhất).

Hoạt động thể thao – trò chơi dân gian hôm nay là sự kế thừa và phát huy truyền thống văn hóa để góp phần đem đến sức khỏe, niềm vui cho nhiều người, cho những mùa xuân yên vui, no ấm. Xuân Mậu Tuất 2018 này các hoạt động thể thao, các trò chơi dân gian sẽ tiếp tục góp phần cho các hoạt động: “Mừng Đảng – mừng Xuân” thêm ý nghĩa, đồng thời cũng là dịp các huyện miền núi luyện tập, trau dồi để chuẩn bị tham gia Lễ Hội Văn hóa – Thể thao các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam lần thứ XIX được tổ chức tại huyện Nam Giang vào tháng 7 năm 2018.

T.H.P