Làng nước mắm Cửa Khe

Quảng Nam có câu ca: Nhất mắm Cửa  Khe

                                                   Nhì chè Long Phú

Trong số nhiều loại nước mắm truyền thống của xứ Quảng, nước mắm Cửa Khe của làng nghề nước mắm Cửa Khe, thôn 6, xã Bình Dương, huyện Thăng Bình được biết đến là một loại nước mắm làm từ cá cơm than. Sản phẩm này ra đời theo phương pháp ủ chượp thủ công truyền thống, không chất bảo quản nên có hương vị đặc trưng riêng. Trong khi nhiều mặt hàng thủ công truyền thống ít có khả năng cạnh tranh trên thị trường thì nước mắm Cửa Khe đã từng bước vượt qua khó khăn, tìm cho mình hướng phát triển riêng và ngày càng khẳng định chỗ đứng trên thị trường.

Nước mắm Cửa Khe được làm từ cá cơm than ướp với muối theo tỷ lệ 3 kg cá, 1 kg muối. Hỗn hợp này sẽ được ướp trong bể để ngoài trời khoảng 6 tháng. Sau đó mang vào ủ trong mát khoảng 3 tháng để mắm dịu lại. Cá muối trong khoảng từ 9-12 tháng sẽ lọc để lấy nước mắm.

Thường xuyên đảo mắm trong quá trình muối cá

Loại mắm này từng theo chân người phụ nữ làng biển đi khắp nơi. Tuy nhiên, từ khi nước mắm công nghiệp xuất hiện và len lỏi đến các vùng quê thì nước mắm truyền thống như nước mắm Cửa Khe ít có chỗ đứng trên thị trường. Bởi cũng như nhiều loại nước mắm truyền thống khác, nước mắm Cửa Khe lúc bấy giờ chưa có nhãn mác, việc giới thiệu, quảng bá, đưa ra tiêu thụ  gặp rất nhiều khó khăn. Chủ cơ sở nước mắm Hai Hiền, làng nghề nước mắm Cửa Khe, xã Bình Dương, huyện Thăng Bình, bà Nguyễn Thị Hiền nhớ lại: “Hồi đó khó lắm. Chất lượng mắm thì ngon nhưng không có nhãn mác nên người tiêu thụ không đủ tự tin để mua dùng, mình phải vừa bán vừa quảng cáo. Và chỉ bán bằng cái tâm và chữ tín của mình thôi”.

Thực hiện chủ trương của Đảng và nhà nước về khôi phục và phát triển làng nghề, năm 2011, Ban quản lý làng nghề nước mắm Cửa Khe ra đời thu hút 11 hộ sản xuất nước mắm lớn trên địa bàn tham gia. Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, không có sự liên kết giữa những người làm mắm, Ban quản lý làng nghề ra đời đã đưa hoạt động sản xuất và tiêu thụ mắm Cửa Khe đi vào ổn định hơn. Chủ cơ sở nước mắm Tám Tươi, Bình Dương, Thăng Bình, bà Nguyễn Thị Tám cho biết: “Sau khi tham gia vào làng nghềchúng tôi được đi tham quan học hỏi kinh nghiệm ở nhiều nơi, nhà nước còn hỗ trợ mua sắm thêm dụng cụ, nâng cấp quy trình sản xuất mắm truyền thống”. Đặc biệt năm 2015, làng nghề nước mắm Cửa Khe được chọn tham gia chuỗi nước mắm sạch với những chương trình kiểm định, đăng ký nhãn mác, xây dựng thương hiệu…“Trên cơ sở này, người dân chúng tôi sản xuất nước mắm theo quy trình khép kín, đảm bảo quy chuẩn về an toàn vệ sinh thực phẩm. Từ việc lựa chọn cá cơm đến sử dụng muối, điều kiện vệ sinh của cơ sở… tất cả các khâu đều được các hộ làm mắm ở đây tuân thủ để đảm bảo cho ra đời một loại mắm chất lượng theo tiêu chuẩn đã đăng ký với cơ quan có thẩm quyền” – Trưởng Ban Quản lý làng nghề nước mắm Cửa Khe, xã Bình Dương, huyện thăng Bình, ông Nguyễn Thanh Hải cho biết.

Với những nỗ lực của người làng nghề và sự hướng dẫn, hỗ trợ của cơ quan chức năng, nước mắm Cửa Khe đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu. Hiện sản phẩm đã có mẫu mã nhãn mác với xuất xứ rõ ràng và kiểm định thường xuyên. Nhờ đó, thị trường tiêu thụ sản phẩm ngày càng mở rộng.  Sản lượng nước mắm của người dân làng nghề ngày càng tăng. Như cơ sở sản xuất nước mắm Tám Tươi, trước đây chỉ muối khoảng 20 tấn mỗi năm thì hiện nay hằng năm thu mua khoảng hơn 30 tấn cá cơm than để muối mắm. Mỗi tấn cá lọc được 500 lít mắm nhất. Như vậy hằng năm chỉ tính riêng cơ sở nước mắm Tám Tươi sản xuất 15.000 lít nước mắm. Hiện nay, tổng sản lượng của làng nghề nước mắm Cửa Khe ở con số khoảng 120.000 lít mỗi năm. Mỗi lít nước mắm bán ra thị trường có giá khoảng 50.000 đồng.Từ ngày tham gia chuỗi mắm sạch, đầu ra của sản phẩm đã mở rộng hơn rất nhiều. Không chỉ bán lẻ, bỏ sỉ cho các cửa hàng, nhà hàng… nước mắm Cửa Khe đã bước vào siêu thị. Nhiều công ty đã hợp đồng liên kết tiêu thụ sản phẩm.”- Ông Hải cho biết thêm. Trong cơ chế thị trường hiện nay, để bán được nhiều hàng hóa, bên cạnh đảm bảo chất lượng sản phẩm thì công tác giới thiệu, quảng bá là vô cùng cần thiết. Nhiều người trẻ ở làng nghề đã mở siêu thị nước mắm mini tại Đà Nẵng để tăng sức mua cho sản phẩm. Nhờ vậy, nước mắm Cửa Khe đã được nhiều người biết và tin dùng hơn. Gặp chị Nguyễn Thị Quốc, người Đà Nẵng đang mua hàng ở siêu thị này cho biết: “Nước mắm Cửa Khe có mùi vị mặn mòi của cá. Mình hòa thêm gia vị vào, ăn rất ngon. Sản phẩm lại có kiểm định và xuất xứ rõ ràng nên từ hồi dùng thử đến giờ nhà chỉ tin dùng loại nước mắm này trong bữa ăn của gia đình”.

Song song với việc tham gia các hoạt động xúc tiến, quảng bá, giới thiệu sản phẩm của nhà nước, tự đưa sản phẩm ra thị trường bằng những chuỗi cửa hàng, siêu thị mini là một cách làm khá nhanh nhạy của những người trẻ ở làng nghề. Ông Nguyễn Thanh Hải còn cho chúng tôi biết tin vui: Một vài người trẻ của làng như anh Hà Văn Thuận đã quyết định khởi nghiệp bằng nghề truyền thống này với nhiều dự định như đa dạng hóa mẫu mã, tận dụng địa thế là làng ven biển phát triển nghề truyền thống kết hợp du lịch sinh thái. Dù chỉ đang là kế hoạch nhưng quyết định về lập nghiệp và gắn bó với nghề truyền thống cũng là một tín hiệu đáng mừng cho sự phát triển của sản phẩm nước mắm Cửa Khe trong thời gian đến”. Chúng tôi gặp Thuận khi em mới đi xuất khẩu lao động Nhật Bản về vài tháng, Thuận chia sẻ: “Sang bên đó em học được nhiều thứ từ tổ chức làm việc, chăm sóc khách hàng, quảng cáo sản phẩm…. Giờ muốn mang những kinh nghiệm này vào áp dụng trong hoạt động sản xuất nước mắm của gia đình”.

Ông Hà Văn Thuận đang đóng gói sản phẩm tại gia đình

Với sự năng động của người dân làng nghề cùng các nguồn lực hỗ trợ của tỉnh, làng nghề nước mắm Cửa Khe đã được khôi phục và bước đầu có hướng phát triển. Thị trường của sản phẩm ngày càng mở rộng. Tuy nhiên vấn đề quan trọng hiện nay là việc xây dựng và giữ gìn thương thiệu. Cục sở hữu trí tuệ đã cấp nhãn hiệu tập thể nước mắm Cửa Khe cho các hộ sản xuất của làng nghề. Trên đó đính kèm là tên, địa chỉ, số điện thoại liên lạc của từng hộ. Theo quy định chỉ có mắm loại 1 mới được dán nhãn nước mắm Cửa Khe và đưa ra thị trường. Mỗi cơ sở phải tuân thủ quy định này cùng các tiêu chuẩn khác, đảm bảo chất lượng để giữ vững thương hiệu chung. Bên cạnh đó, trong bối cảnh thực phẩm bẩn, thực phẩm có hóa chất xuất hiện tràn lan hiện nay, điều người tiêu dùng đặc biệt quan tâm chính là tính an toàn cho sức khỏe của sản phẩm.  Đây cũng là điều mà nước mắm Cửa Khe hướng đến. Tuy nhiên để tránh những trường hợp giả mạo thì thiết nghĩ sản phẩm của làng nghề cần được bổ sung tem chống hàng giả cũng như đa dạng về mẫu mã và hình thức để phục vụ tối đa các nhu cầu khác nhau của người tiêu dùng.

                                                                                      L.U