Đình Phương Hòa

Cây đa, bến nước, mái đình là biểu tượng về một nền văn hóa vật thể lâu đời mà ông cha ta đã dày công xây dựng. Song do biến cố thăng trầm của lịch sử, nhiều mái đình, cây đa ở các làng quê trên dải đất khúc ruột miền Trung đã bị chiến tranh tàn phá, qua nhiều năm sau mới khôi phục được. Và trước sự phát triển chóng mặt của nền công nghiệp, nhiều làng nghề truyền thống ở một số địa phương bị mai một, còn chăng chỉ là hoài niệm. Tuy nhiên, vẫn có một số địa phương đã bảo vệ, gìn giữ và phát huy giá trị của ngôi đình và làng nghề truyền thống, tạo nên dáng vóc cổ kính và vẻ đẹp mộc mạc của làng quê Việt Nam. Phường Hòa Thuận, là một trong những địa phương của thành phố Tam Kỳ đã làm được điều kỳ diệu như vậy.

Dưới mái đình Phương Hòa

Đình Phương Hòa vững chãi với thời gian

Hòa Thuận là địa phương được tách ra từ phường Tân Thạnh, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn nhưng có lợi thế là giàu về đời sống văn hóa và tinh thần, bởi Hòa Thuận có đình Phương Hòa là một ngôi đình cổ kính được hình thành cách đây hơn 200 năm, kiến trúc theo kiểu Tam đoạn, 3 gian có Tiền Tẩm, Hậu Tẩm, trước có bình phong, xung quanh có tường rào bao phủ, trên nóc có gắn Long – Quy – Phụng. Bên trong căn giữa có thờ tấm hoành phi mang dòng chữ “Thượng đẳng thần”. Phía Bắc có miếu thờ Thần Hoàng gồm 2 trụ lớn, phía Nam có chùa, thờ Quan Công, Lưu Bị, Trương Phi. Quần thể của ngôi đình nằm trên một khu đất cao ráo và có diện tích hơn 500m2. Bên cạnh có ao cá lớn và một vườn rừng hơn 2ha, nơi đây trước kia thuộc xứ Bàu Trai của ấp Hòa Tây, (nay là khối phố 2, phường Hòa Thuận). Theo gia phả Tộc Võ để lại thì Tiền hiền là tướng thần Võ Đình Thông được vua ban sắc phong và hậu hiền là ông Trần Đăng Ứng có công kiến canh điền bộ và ông Trần Đăng Cậy là người lập nghiệp cơ đồ cùng với một số Tộc họ khác trong làng góp phần xây dựng nên đình làng.

Đình Phương Hòa là nơi được nhân dân tôn kính làm nơi thờ tự. Ngày Rằm tháng Giêng, và tháng Bảy hàng năm được tổ chức tế lễ để nhân dân dâng hương tưởng niệm cầu mong Quốc thái dân an, mọi nhà được ấm no, hạnh phúc. Chín năm kháng chiến chống Pháp đình Phương Hòa cũng là nơi hội tập binh sĩ và là địa điểm để cán bộ, chiến sĩ và nhân dân hội họp bàn mưu kế chống giặc ngoại xâm. Một số đảng viên tiêu biểu trong phong trào này như đồng chí Trần Lê, Trần Hào, Trần Quang Nhĩ là những người vận động nhân dân tham gia phong trào hũ gạo tiết kiệm, đóng góp lương thực nuôi quân. Ngoài ra, đình Phương Hòa còn là nơi Hội lão thành Cứu quốc tỉnh Quảng Nam tổ chức họp xây dựng rèn luyện lực lượng quân đội. Đặc biệt, trải qua 21 năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước dưới sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Đỗ Thế Chấp – nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam và đồng chí Trần Chí Thành – nguyên Bí thư Thị ủy Tam Kỳ, cùng một số cán bộ cách mạng lỗi lạc khác giúp cho lực lượng cách mạng của Phương Hòa lớn mạnh và đứng vững cùng mái đình cho đến ngày quê hương được hoàn toàn giải phóng. Trải qua thời gian và chiến tranh, công trình đã xuống cấp trầm trọng. Trước tình hình đó tháng 7.2006 đình Phương Hòa đã được Nhà nước đầu tư trùng tu, tôn tạo.

Bún Phương Hòa vừa ngon vừa dẻo

Không chỉ tự hào về một ngôi đình, người Hòa Thuận còn tự hào về một làng nghề truyền thống đó là bún tươi “Phương Hòa” đã một thời vang bóng “Bún Phương Hòa vừa ngon vừa dẻo/ Ai ăn rồi nhớ mãi khó quên/ Người yêu nước một lòng theo Đảng/ Đó là ý chí tạo thành chiến công”. Những câu ca ấy đã ăn sâu vào máu thịt, vào suy nghĩ, tiềm thức của mỗi người dân Hòa Thuận, dù đang ở đâu, làm gì cũng nhớ về một thời lớn lên nhờ nghề truyền thống của cha ông.

Làng bún Phương Hòa được hình thành cách đây hơn 200 năm do ông Đỗ Dột khởi nghiệp, tiếp đến là ông Trần Đăng Danh, ông Trần Đăng Thuấn nối nghiệp nhưng do thời buổi “cơm cao gạo kém” nên việc sử dụng gạo để làm bún cũng hạn chế. Sau đó nhờ kinh tế phát triển, nghề làm bún tươi được thịnh hành, đến nay bất cứ ai hoặc ở địa phương nào cũng có thể làm bún được, nhưng chất lượng bún tươi sản xuất tại Phương Hòa thì khó có nơi nào sánh được. Nghề làm bún tươi thật sự là nghề mũi nhọn của địa phương, bởi đầu tư ít, nhưng giải quyết được nhiều lao động nông nhàn, thu nhập kinh tế hộ khá cao, đồng thời phát triển chăn nuôi heo lấy phân chăm bón ruộng đồng, phát triển các loại cây trồng.

Làng bún Phương Hòa không chỉ giúp đời sống nhân dân phát triển mà còn tích cực tham gia kháng chiến, nhất trong những năm chống Mỹ ác liệt, bún Phương Hòa cũng đã làm nên lịch sử như những đêm tối trời lực lượng cách mạng về làng, bà con cơ sở đưa bún tập trung đến nhà ông Nguyễn Ngư, Bùi Thị Lầu, Lê Thị Khuê để cán bộ cách mạng ăn no làm nhiệm vụ. Ngoài ra những hộ sản xuất bún tươi còn vận dụng việc mua bán, giao lưu với các địa phương khác để đổi lấy lương thực, thuốc men, vải vóc và những vật dụng cần thiết khác để tối lại lực lượng cách mạng tiếp nhận chuyển lên vùng giải phóng phục vụ đời sống cho cán bộ, chiến sĩ. Ghi nhận về giá trị cũng như thành tích của người dân Hòa Thuận đạt được trong việc bảo vệ và phát huy ngôi đình và nghề sản xuất bún tươi Phương Hoà. Cán bộ và nhân dân Hòa Thuận vinh dự được UBND tỉnh Quảng Nam tặng Bằng di tích kiến trúc nghệ thuật và Bằng công nhận làng nghề truyền thống.

Bún tươi Phương Hòa vừa ra lò, chuẩn bị phục vụ người tiêu dùng

Năm tháng đi qua với biết bao vật đổi sao dời nhưng ngôi đình Phương Hòa vẫn được người dân gìn giữ, chở che coi như hồn thiêng của quê nhà. Và trước sự phát triển chóng mặt của nền công nghiệp nhưng người dân Phương Hòa vẫn duy trì và phát huy nghề truyền thống của cha ông. Đó chính là niềm tự hào của người dân Hòa Thuận nói chung, Phương Hòa nói riêng về việc bảo tồn, phát huy hiệu quả các công trình văn hóa vật thể. Qua đó, không chỉ giáo dục truyền thống cách mạng cũng như truyền thống văn hóa của địa phương đối với các thế hệ con cháu mai sau, mà còn là thông điệp kêu gọi mọi người cùng cộng đồng trách nhiệm trong việc quản lý, bảo tồn và phát huy hiệu quả các di sản văn hóa vật thể.

                                              N.Đ.N