Đặc sản nơi thượng nguồn sông Tranh

Món cá niêng nướng và ruột cá niêng chưng ở sông Tranh

Nơi thượng nguồn của sông Thu Bồn tỉnh Quảng Nam được gọi với một tên khác là sông Tranh, chảy qua địa phận các huyện Nam Trà My, Bắc Trà My, Tiên Phước, Hiệp Đức, Nông Sơn. Trên dòng sông hùng vĩ có nhiều thắng cảnh đẹp ấy còn có những loài cá ngon nổi tiếng, từ lâu đã trở thành câu thành ngữ của bà con sống trên hai bờ và cả những người sành thưởng thức các món đặc sản hấp dẫn: “Nhất Chình, nhì Niêng, tam Chiên, tứ Lấu”.

Cá chình sông Tranh là món quà quý mà thiên nhiên ban tặng cho người dân miền núi Quảng Nam, đặc biệt là bà con sống dọc theo hai bờ sông Tranh. Do cá chình thường sống trong hang và ăn rêu nên thịt cá chình rất săn chắc, thớ thịt dày, dẻo và ít xương. Đặc biệt, thịt cá chình có rất nhiều Omega3, thơm ngọt, có vị  béo ngậy đặc trưng, rất bổ dưỡng. Sông Tranh là dòng sông có nhiều ghềnh đá, hang hốc nên rất thích hợp cho cá chình cư ngụ và phát triển. Đối với bà con miền núi ở sông Tranh, cá sông thường được chế biến các món nướng mà  cá chình nướng nghệ là món ngon đặc biệt mà bà con miền núi ở sông Tranh thường dành đãi khách. Cá chình được cắt thành từng lát tròn, giã ớt kim xanh và ít muối xát lên từng lát cá; sắp cá lên vỉ, lại giã nghệ tươi cùng với nén đắp lên một lớp, đem nướng trên than hồng. Đây không những là món ngon mà còn là món ăn giúp phục hồi sinh lực, chữa cảm hàn, sáng mắt. Món lẩu cá chình ở sông Tranh là món kết hợp giữa cách chế biến của người đồng bằng và nguyên liệu ở miền núi trong đó có những loại rau ngon và lạ như: lá cách, lá vậy, rau ranh… Thưởng thức món lẩu cá chình giữa phong cảnh hoang sơ của núi rừng, ngoài món cá ngon, khách du lịch còn được nêm nếm hương vị chua chua, chát chát, nhân nhẩn của rau rừng siêu sạch, hít hà vị cay thơm của trái ớt kim rừng vừa hái…

Dòng sông Tranh có nhiều ghềnh thác rất thích hợp với cá niêng – loài cá bơi rất khỏe và chỉ ăn rong rêu nên thịt thơm ngon. Cá niêng chế biến cách nào cũng ngon: món cháo, món cá niêng hấp, cá niêng nướng, cá niêng kho hành, cá niêng nấu rau răm, ruột cá niêng chưng… đều rất hấp dẫn. Con cá niêng chỉ to chừng 2-3 ngón tay người lớn, cá to có thể nặng 0,5kg được mổ lấy hết ruột rồi đem chế biến các món ăn. Ruột cá niêng cho vào chén sứ, cho thêm gia vị muối, tiêu, nén giã nhỏ, ít bột ngọt, một quả trứng gà trộn đều, đem chưng cách thủy là món ngon và lạ bởi vị Đăng đắng, beo béo, nhân nhẩn; theo kinh nghiệm của bà con miền núi, ăn món ruột cá niêng chưng, phòng và chữa được nhiều bệnh về hệ tiêu hóa. Đặc biệt món cháo cá niêng được du khách rất ưa thích: do cá niêng thường sống trên dòng thác nên rất sạch, khi nấu cháo chỉ có vị béo ngọt, hoàn toàn không gợn vị tanh như những loài cá khác. Có nhà thơ lên tham quan sông Tranh, được thưởng thức cá niêng tại quán bình dân bên dòng sông đã tức cảnh thành câu thơ truyền miệng: “Quán Gió bên cầu sóng lặng yên/ Đón chào du khách cảnh hòa hiền/ Dừng chân ghế đá, bầu tâm sự/ Đặc sản sông Tranh: món cá niêng…”

Từ khi dòng sông Tranh được xây dựng các đập thủy điện, cá chiên phát triển nhiều hơn trước, đặc biệt là các vùng suối đoạn gần kết nối với sông Tranh; thịt cá chiên rất chắc có màu vàng như nghệ, là loài cá sống được ở những ghềnh đá, thác nước có độ dốc lớn, do có bộ phận bám dính dưới ức, bám được vào đá; về nguồn sông Tranh được ăn món hoa chuối rừng trộn gỏi với lòng và trứng cá chiên và món cá chiên um cùng trái chuối rừng non thì thú vị nào bằng.

Cá lấu là loài cá da trơn, tuy được xếp vào hàng thứ tư trong bộ tứ đặc sản đặc biệt ở sông Tranh, nhưng so với những loài cá khác vẫn ngon hơn hẳn. Cá lấu thường sống ở tầng đáy, gần bờ. Để bắt cá lấu, người dân đi đặt lờ vào ban đêm. Sáng ra đi trút lờ, cá lấu vẫn còn sống, tươi roi rói. Cá lấu đem um với chuối lùn hương còn xanh, gọt vỏ cắt lát, ăn kèm với bún.

Bốn loài cá ngon ở sông Tranh không những là món ngon ở miền núi Quảng Nam mà trên thị trường là đặc sản thường “cháy” hàng do cầu vượt cung. Hiện nay, Cá chình được mua với giá từ 600- 700 ngàn/kg; cá niêng 500- 600 ngàn/kg; cá chiên 400- 500 ngàn/kg; còn cá lấu khoảng 350 ngàn/kg. Trong điều kiện lưu thông hàng hóa rất nhanh, kỹ thuật bảo quản, đông lạnh hiện đại, đặc sản cá sông Tranh còn tươi, sống cũng được đưa về bán tại một số nhà hàng bên sông Thu Bồn và ở các thành phố. Đồng hương, bạn hữu cùng tắm sông câu cá thuở nào, tình cờ gặp lại, tìm quán bên sông thưởng thức món cá chình, cá niêng nướng thơm lừng cùng nhâm nhi ly rượu gạo, nhắc nhớ dòng sông Tranh gắn bao kỷ niệm tuổi thơ; nhớ lại những ngày xuân, ngày hè cùng đi câu, đi lưới và ngày lụt mùa đông nước  dềnh doàng cùng đi cất rớ, cất chọp…

Cá sông Tranh đem lại nguồn thu nhập cao nên nghề nuôi cá chình đã phát triển: ở lòng hồ thủy điện Sông Tranh 2, xã Trà Đốc, huyện Bắc Trà My, mô hình nuôi cá chình trong lồng bè đã đem lại giá trị kinh tế cao cho nhiều hộ dân, mở ra hướng đi mới cho kinh tế địa phương. Thế mới biết giá trị của những loài cá đặc biệt ở sông Tranh và câu thành ngữ quả không ngoa. Mai đây, hoạt động du lịch ở miền núi phát triển mạnh. Sản phẩm du lịch cá sông Tranh: “nhất chình, nhì niêng, tam chiên, tứ lấu”  sẽ càng được nhiều người nhắc đến.

T.H.P