Chuyện cá nổi ở Bàu Quyền…

Câu chuyện xảy ra cách đây đã 56 năm (1963). Cho đến bây giờ, không ít người ở các xã Đại Lãnh, Đại Hồng, Đại Đồng, Đại Sơn (huyện Đại Lộc) từng sống thời điểm ấy, họ đã chứng kiến sự việc cá nổi ở Bàu Quyền, một câu chuyện có thật. Ngày ấy khi tiếng đồn lan nhanh cả một vùng từ Bắc đến Nam, kể cả tận Huế, Sài Gòn, Đà Lạt… ai cũng đổ xô tìm đến Bàu Quyền, có người để xem cho thỏa tính hiếu kỳ, người thì xin thuốc chữa bệnh, hoặc để cầu may gia sự… và biết bao nhiêu đại sự phía sau câu chuyện này họ cần giải quyết…

Quang cảnh Bàu Quyền hôm nay

Năm 1963, người viết bài này mới tròn bảy tuổi. Trong ký ức lờ mờ của một đứa trẻ, tôi vẫn nhớ như in cái khung cảnh làng quê của mình. Nắng mùa hè vàng rộm trải dài đến tận núi xa. Bầy trẻ chúng tôi thả diều, đá bóng trên bãi làng êm ả, thanh bình. Rồi bao điều xảy ra làm huyên náo cả làng, cả xã, cả quận huyện… về chuyện cá thần nổi lên ở Bàu Quyền; thế là những người hiếu kỳ từ tứ phương tấp nập đổ về quê, xe cộ đậu dọc đường cái từ làng Đại An chạy dài đến tận Ba Khe (có đến ba, bốn cây số). Lũ nhỏ chúng tôi cũng xăng xái bận rộn theo người lớn đi bán nước chè, kẹo ú, bán lá thuốc cho khách thập phương…

Làng Tịnh Đông Tây có Gò Trao. Gọi là Gò Trao vì cả ngọn đồi mọc toàn cây trao cổ thụ, cây nào cây nấy cao to cả vòng tay hai người ôm không hết. Dưới chân ngọn đồi có một con bàu lớn, người ta gọi là Bàu Quyền. Bàu Quyền và Gò Trao (trao quyền), người ta nói rằng sự kiện cá nổi như một điềm báo trước cho sự sụp đổ của chế độ của Ngô Đình Diệm (tháng 11.1963).

Từ chuyện cá nổi, Long Vương cho thuốc chữa bệnh…

Theo lời ông Nguyễn Minh Lãnh, làng Tịnh Đông Tây kể lại, cụ Hương Ưng là nông dân trong làng có một con đìa (như cái ao lớn nằm ven bàu), cứ năm bảy ngày, lưng nửa tháng ông dẫn con cái đi tát một lần để bắt cá. Trước khi tát đìa, người ta thường rang cám rải quanh bờ để nhử cá vô. Nghe mùi cám thơm, lũ cá ngoài bàu bơi hết vô đìa. Chiều hôm ấy, sau khi rải cám nhử cá xong, ông đóng đìa lại bằng bửng tre cho lũ cá trong đìa không chui ra, bỗng có một con cá to trong đìa phóng ra ngoài bàu làm ông tiếc ngẩn tiếc ngơ, về nhà cả đêm không ngủ được chờ cho trời sáng.

Sáng hôm sau, ông cùng con cái đi tát cá thì lạ thay không bắt được con cá nào cả. Ông về nhà, nghĩ mãi không ra, rồi kể lại cho bà con lối xóm nghe. Cũng buổi sáng hôm đó, một nhóm trẻ chăn trâu trong làng thả trâu ăn cỏ quanh Bàu Quyền, chúng phát hiện một con cá có độ dài hơn một mét rưỡi bơi giữa Bàu với vẻ lờ đờ như gần chết. Bọn trẻ reo hò lao ào xuống Bàu tranh nhau bơi ra để bắt, nhưng khi chúng bơi phía sau, con cá cứ bơi phía trước mà không thể bắt được, một đoạn thì con cá biến mất, rồi lại nổi lên ở cuối Bàu lờ đờ như cũ. Lũ trẻ chăn trâu thấy vậy không dám xuống bắt nữa. Bọn chúng kháo nhau là cá ma, cá thần. Đến trưa đánh trâu về làng, kể lại cho mọi người nghe, ai cũng ngạc nhiên cho là chuyện lạ kỳ. Những ngày sau đó có nhiều người cũng thấy con cá đó bơi lờ đờ bên một bèo rơm giữa bàu, ngọn gió đưa đẩy bèo trôi lên trôi xuống đều thấy nó dựa theo. Nhân dân trong thôn tập trung đội dân vệ mang súng vào để bắn con cá, trong đó có những người thiện xạ như ông Hai Bồng, Nguyễn Bán, Phan Thanh Cai… họ nhắm bắn nhiều lần nhưng cá không chết. Họ bắn chỗ này, con cá lặn xuống và nổi lại chỗ kia. Từ đó mọi người đâm hoảng nghi là cá thần và bỏ về không dám bắn nữa. Nhân dân bắt đầu khấn vái, cầu xin thuốc thang bằng những lá cây quanh bàu để chữa bệnh. Tin đồn ngày càng lan xa cả vùng.

Viên Thiếu tá Quận trưởng Thượng Đức điều động một tiểu đội lính Bảo An đem theo 4 quả mìn xuống đánh con cá lạ. Bốn quả mìn nổ rền trời, cá to cá nhỏ chết nổi lềnh bềnh trắng bàu, nhưng con cá lạ vẫn không chết, cứ bơi lờ đờ như trêu ngươi; bọn lính sợ hãi bỏ về quận. Từ đó tin đồn: “Cá Tiên thần thánh linh thiêng” loan truyền khắp nơi. Người ta chuyền tay những tấm ảnh không biết lấy từ đâu thông tin là do máy bay trực thăng chụp đám mây trên không gian, có hình ảnh Phật bà Quan Âm điều khiển cá Thần làm cho sự tin tưởng tâm linh thần thánh ngày càng cao nên hằng ngày có cả hàng nghìn người từ Hội An, Đà Nẵng, Huế, thậm chí cả đến Sài Gòn… đổ xô về để khấn vái cầu xin thuốc tiên chữa bệnh. Thuốc chỉ là các loại cây lá cỏ quanh bàu và nước dưới bàu. Thời gian này tất cả các cây cỏ tự nhiên nơi đây không còn một chiếc lá, không kịp mọc ra để người ta hái. Người ta dựng những chiếc cầu, lập bàn thờ hai bên bàu; có những chiếc cầu dài đến 10m, bài trí hình ảnh Tiên Phật rất uy nghiêm. Khách thập phương đem đến những lễ vật như heo quay, bánh trái, hoa quả… để cúng tạ khi hết bệnh. Có những người đem hàng chục các loại chim, sáo đến để phóng sinh. Bàu Quyền ngày ấy về đêm, nhìn cảnh quan như lễ hội. Tự nhiên lộc đến với làng Tịnh Đông Tây. Một số người có công ăn việc làm, thu nhập được bằng nghề bán lá thuốc.

Ba tháng sau, con cá lạ không xuất hiện ở Bàu Quyền nữa sau một trận mưa đá rất to. Rồi ai đó loan tin rằng cộng sản về nơi đây để móc nối cơ sở hoạt động, nhân dân và khách thập phương không còn lai vãng nữa.

Và chuyện bây giờ mới kể…

Trong cuốn “Lịch sử đấu tranh cách mạng xã Đại Lãnh 1930 – 1975” trang 85 có ghi “…Nắm bắt cơ hội này, vào mùa hè năm 1963, nhân có con cá lạ tại Bàu Quyền, gần Gò Trao, cơ sở ta đã tung tin đồn đó là điềm báo trước sự sụp đổ của chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm. Nhân dân nhiều nơi do mê tín đã về đây lấy nước vì họ tin rằng lá cây ở Gò Trao và nước Bàu Quyền có thể chữa được bách bệnh. Ngụy quyền Thượng Đức huy động công an, cảnh sát ngăn chặn nhưng không được. Đội công tác của ta lợi dụng tình hình lộn xộn trên đã trà trộn vào đám đông để móc nối gây dựng cơ sở, nắm tình hình và tiếp nhận lương thực…”.

Cũng theo lời kể của ông Nguyễn Minh Lãnh và một số người hiện còn sống ở làng Tịnh Đông Tây, chuyện con cá từ đìa ông Hương Ưng nhảy ra Bàu Quyền là có thật. Nhạy bén trước tình hình, đội công tác Cách mạng dưới sự chỉ đạo của Chi bộ Đảng xã Đại Lãnh đã tung tin “con cá thần” xuất hiện rồi loan truyền ra các địa phương. Sau này mới biết, những người “thiện xạ” bắn cá đều là cơ sở của ta, họ cố ý bắn không trúng làm cho nhân dân tin là thần thánh. Phần đông các anh ấy đều thoát ly tham gia kháng chiến. Trong suốt ba tháng cá nổi ở Bàu Quyền, lợi dụng tình hình lộn xộn, địch khó quản lý, kiểm soát, đội công tác đã móc nối gầy dựng được rất nhiều cơ sở đến tận Sài Gòn, Huế… phổ biến chủ trương đến với quần chúng nhân dân, vận động thanh niên thoát ly tham gia kháng chiến và nắm bắt được nhiều thông tin quan trọng của địch do nhân dân cung cấp. Chuyện cá nổi ở Bàu Quyền được lực lượng kháng chiến của địa phương “tương kế tựu kế” vận dụng trở thành một thắng lợi trong công tác dân vận, góp phần làm nên những chiến thắng sau này.

Gần 60 năm đã trôi qua, cho đến bây giờ, chuyện cá nổi ở Bàu Quyền mỗi khi nhắc lại, những người đã một thời từng sống và chứng kiến chắc khó thể nào quên…

                         N.H.T