Bâng khuâng nhớ khói…

Sau những mệt nhoài công việc trong tuần của tôi – vốn là dân công sở, tôi và anh bạn lang thang tìm một hẻm góc phố ăn hàng vặt, vừa để ngóng nhìn cảnh phố chiều đông đang dần tràn trên phố xá đông người. Ngồi hàn huyên cùng bạn thảnh thơi, món quà vặt chúng tôi chọn là bắp nướng, khoai nướng. Ngắm nhìn lò than và chiếc vĩ nướng với những trái bắp, củ khoai lang, tự dưng tôi nhớ đến khói quê nhà. Nỗi nhớ như quay quắt, bâng khuâng. Hình ảnh làn khói bay lên không phải nhiều, chỉ chừng nhỏ nhoi từ kiểu một cái lò than tự chế của chị bán hàng dùng để mưu sinh những hẻm nhỏ nơi thành phố này. Có chút gì đó như là khói – khói lòng – đã thầm nhắc tôi nhớ đến câu ca dao thuở nào học ở trường làng: “Nhớ ai bổi hổi bồi hồi/ Nhớ ai ai nhớ bây giờ nhớ ai”. Nỗi nhớ chi lạ lùng, không phải nhớ ai mà là nhớ khói. Tôi thổ lộ cái ý nghĩ này đến với bạn, người bạn cười có vẻ không hiểu. Vì bạn sinh ra và lớn lên ở phố, còn tôi – là dân nông thôn. Bởi vậy, nhìn khói là nhớ, hoài niệm về một thời quá vãng. Nỗi nhớ ấy có dáng hình những cánh đồng, những người thân trong gia đình và cả chòm xóm yêu thương ngày nào…

Những sợi khói bay lên nhè nhẹ, vấn vít nhau trong góc phố chiều đông, vô tình chạm vào tâm thức tôi một thời tuổi thơ trong veo với vô vàn kỷ niệm. Nhớ từ ngôi nhà của ba mẹ, mỗi sớm mai mùa đông mẹ dậy thật sớm, nấu cơm và kêu các con dạy ăn cơm đi học. Khói những buổi sớm mai ấy, bây giờ như cứ bay lởn vởn ký ức tôi. Từng làn khói bếp luôn theo cùng màu thời gian, và mái tóc ba mẹ cũng chuyển màu bạc, vì những nhọc nhằn mưu sinh cho các con lớn lên, trưởng thành… Năm nay là năm nhuần, và thêm nữa thời tiết mưa lạnh dài ngày hơn. Những ngày chuẩn bị sang tháng Chạp. Cơn mưa sao cứ dài như tỉ tê, hay có những ngày không mưa, lại nắng hanh hanh nhưng lạnh, như kiểu rét ngọt của xứ Bắc. Đây là thời gian xuống vụ sạ, vụ cấy ở quê. Rồi lại nhớ những vụ mùa khác, nhất là mùa gặt tháng tám, thường là giữa mùa thu trùng với những ngày Tết Trung thu. Riêng vụ mùa thường người dân quê tôi đốt đồng. Những rơm, những rạ, hay những thân cây bắp khô, cỏ dọc bờ ruộng, đồng bãi ven sông được vun lại thành từng ụn để đốt lấy tro cho kịp mùa đổ ải sắp tới. Mùa đốt đồng nào tôi cũng theo chân ba mẹ ra ruộng, ra đồng, mặc dù ba mẹ tôi bảo tôi về nhà trước để ba mẹ ở lại đốt đồng vì sợ tôi nghịch ngơm hay mắt cay xè vì khói. Nhưng không, bao giờ tôi cũng năn nỉ được ở lại. Tôi thích được hít đầy lồng ngực cái mùi khói của rơm rạ, của bắp, của cỏ… và mùi của đồng đất ngai ngái  quyện vào nhau. Và đôi lúc hét toáng lên sung sướng khi đống lửa bùng cháy, ngắm nhìn ngọn khói cháy to lên và nhả khói bốc lên tận trời cao. Nhưng thích hơn cả vẫn là những lúc cùng đám bạn trong làng chăn trâu chăn bò đồng chiều khi gặp “vụ” đốt rơm rạ. Hơn mười đứa bỗng kết bè như một, vừa thả trâu bò, chân trần chạy nhảy từ đám ruộng này đến đám ruộng khác. Cả đám tung hứng thi nhau bày đủ trò như diễn viên xiếc trên những đống lửa dần sắp tàn. Có đứa vượt qua những sợi khói trên đống lửa, có đứa dang rộng cánh tay làm động tác nhắm mắt, miệng lẩm nhẩm đọc vài câu thần chú “tự chế” rồi tưởng tượng mình đang bay trên bầu trời rộng lớn.  Cũng có khi, bọn trẻ chúng tôi “ăn theo’ mùa đốt đồng, kiếm củi, rơm rạ, kèm theo mấy củ sắn, củ khoai nướng bày trận giữa đồng. Cho đến tận bây giờ mỗi khi nhắc đến, tôi vẫn cho rằng đó là thức quà ngon nhất được thưởng thức trong đời… Mùi khói đốt đồng quê tôi thường bảng lảng vào những buổi chiều. Có đứa trẻ con là tôi của ngày xưa nhìn ra xa toàn cánh đồng thấy hoang hoải một màu đỏ của lửa rạ bùng, khi lửa tắt cũng là lúc trời vừa hoàng hôn sắp nhá nhem tối, rồi mọi người đều về nhà. Rồi khói sẽ bay quyện vào đêm, thoang thoảng thơm cả mùi của những hạt lúa còn sót lại trên bề mặt ruộng. Bởi vậy, mùi khói còn là nỗi vấn vương mãi trong tôi về những vụ mùa gặt ở quê nhà. Tôi nhớ những đám ruộng lúa vàng ươm sau mùa gặt trơ lại tít tắp bao hàng rơm phơi thẳng tắp. Người dân quê tôi có khi gánh rơm về chất thành cây to trong vườn nhà để dự trữ cho mùa mưa lạnh cho trâu bò ăn, hay để thay củi dùng nấu ăn hằng ngày. Hoặc còn không thì được đốt lên để rơm trở thành tro tàn, trở lại với đất đồng mang chất mùn cho đất vụ sau. Tôi chừng nghe ba mẹ giải thích rằng, đốt đồng cũng là để cho đất tơi xốp, diệt sâu bọ… Nhưng tôi chả quan tâm điều đó, chỉ biết ngắm khói bay lên cùng những trò chơi trẻ con ngày ấy.

Rồi, sau cùng là nhớ khói vào những ngày cuối năm. Thời gian này dù có bận việc quanh năm suốt tháng nhưng đây là thời điểm mẹ tôi cũng sắp xếp lo vun vén nhà cửa sạch sẽ từ trong ra ngoài, đến tận ra đầu ngõ xóm lâu nay um tùm cỏ dại. Ngay khoảng vườn rộng rãi với các loại cây như tre, sầu đông, ổi, nhãn, mít… thường từ đông chuyển sang mùa là lá rụng đầy vườn như tạo thành một lớp thảm. Tranh thủ ngày hanh nắng, mẹ gom lại đốt. Trong khói trắng từ sự cháy của các loại lá cũng mênh mang diệu vợi, thả vào không gian vườn nhà ngõ xóm hương vị của ngày cuối đông sắp xuân tràn về. Tôi cảm nhận từ những đụn khói yếu ớt chiều cuối năm ở sân vườn, hình như quê nhà có cái mùi đặc trưng không lẫn vào đâu được trong ký ức của những người đã gắn bó thân thiết với quê hương. Và bây giờ, nghĩ lại tôi mới thấu hiểu hết trong mùi khói có cả mùi hạnh phúc của thời thơ ấu cùng ba mẹ, anh chị em yêu thương con. Bây giờ, ba mẹ đã về với đất ân tình, bao dung. Còn anh chị em tôi, ai cũng có một tổ ấm gia đình nhỏ. Nhớ khói còn là nhớ khói ngày Tết. Khói Tết bập bùng từ chiều 28, 29 tháng Chạp hay cho tới đêm trước lúc giao thừa. Tôi gọi đó là khói của nhung nhớ, chờ đợi và cả sự đoàn viên sum vầy. Bắt đầu từ nồi bánh tét, ba nhóm bếp bằng củi khô cành nhỏ trong vườn. Lửa bén dần và cho đến khi bùng lên mạnh mẽ, ba lại cho các loại củi to hơn bằng những cành cây già, hay cả gốc tre đã để dành lại cho việc nấu bánh tét. Khi đó, tôi đã bắt đầu thưởng thức khói Tết lẫn trong mùi Tết là cả sự rộn ràng, bận rộn của mọi thành viên trong gia đình chuẩn bị sửa soạn đón Tết. Đến giờ, nghiệm lại tôi nhận ra rằng khói như thực như ảo, vì ngày bé luôn mong ước đến Tết, để được cùng ba mẹ nấu bánh Tét. Nhớ ba mở nồi bánh tét ra, dùng tay khoác làn hơi nước đang sùng sục sôi bốc lên, cho thêm nước sôi vào để bánh ngập nước  cho giữ màu xanh của lá chuối, cho bánh được chín đều hơn. Trong không gian chái bếp nhỏ bên hông nhà dưới, thơm mùi khói… Mùi khói ấy đã theo tôi đi miết trên hành trình cuộc đời như một niềm hanh phúc không thể nào quên được. Càng đi xa, tôi càng nhận ra rằng, nhớ lớn lên qua những mùi khói khó nhọc, mà tôi mới có ngày hôm nay, có một miền ký ức ngan ngát về… khói rất đẹp, Để bây chừ, tôi đang ngồi đối diện với người bạn gốc gác thành phố chính hiệu, rằng dễ gì ai trong dòng người đang tấp nập trên phố phường trước mặt, có một trời ký ức quê nhà như lũ trẻ ở quê nhà không?

Những ngày tháng Chạp đã cận kề. Cuối năm nhớ khói quê nhà. Chỉ là khói thôi, nhưng sao nhớ, nhớ và day dứt, bâng khuâng đến nao lòng… !

                                                                 D.P