Người thổi hồn vào gỗ

Qua gần 15 năm hoạt động, sản phẩm gỗ  mỹ nghệ Âu Lạc tập trung vào chủ đề quê hương, đất nước, tinh tế và mới lạ về phong cách đã giành  được nhiều giải thưởng cấp quốc gia như 4 Giải Tinh hoa Festival Huế (2004), 2 Giải Thiết kế Sáng tạo kiểu dáng sản phẩm mới Godenvi Hà Nội (2005), Giải Ba hàng thủ công mỹ nghệ toàn quốc Hà Nội (2005), Giải Nhì thiết kế sản phẩm du lịch miền Trung – Tây Nguyên (2006), Giải Nhì thiết kế sản phẩm du lịch phục vụ quà tặng APEC (2017). Tên tuổi của  cơ sở này gắn liền với nghệ nhân Trần Thu.

Nghệ nhân Trần Thu giới thiệu sản phẩm mộc Âu Lạc với du khách tham quan

Sinh ra và lớn lên trong gia đình có truyền thống làm mộc, ngay từ nhỏ Trần Thu đã giúp đỡ cha đóng các vật dụng trong nhà và cùng với người trong làng dựng nhà, làm giường, đóng tủ. Có năng khiếu nghệ thuật lại yêu thích vẽ nặn, nên khi không thỏa ước mơ vào trường Đại học kiến trúc, anh ra Huế theo học nghề chạm khắc trong vòng một năm. Ở vùng đất Gò Nổi lúc bấy giờ , đây là một nghề khó tìm. Công việc của anh là chạm khắc tủ thờ, tủ trang trí, bàn ghế, giường ngủ với những hình ảnh long, phụng, hoa, lá, hay chiếc thuyền theo yêu cầu của những người thợ mộc trong làng. Mười năm trong nghề, công việc bấp bênh do nguồn cung chỉ là những đơn đặt hàng quanh khu vực Gò Nổi, anh vẫn kiên trì rèn luyện tay nghề với những bức phù điêu gỗ và tượng đồ dùng trưng bày trong nhà. Rồi một ngày Nguyễn Viết Linh – người bạn học cùng thời phổ thông đã đến với anh. Nhìn thấy khả năng của Trần Thu, lại am hiểu nhu cầu thị trường, Linh dù đang làm cho một công ty tranh thêu nổi tiếng tại Đà Lạt đã rời bỏ vị trí trưởng phòng kinh doanh về quê hương cùng bạn mở cơ sở sản xuất gỗ nghệ thuật. Từ năm 2004, Nguyễn Viết Linh và Trần Thu đã hợp tác chính thức mở cơ sở mộc mỹ nghệ Âu Lạc, đánh dấu bước chuyển biến đáng kể từ thuần túy gia công sản phẩm sang sản xuất theo đơn đặt hàng cho những đơn vị, cá nhân và du khách gần xa.

Để đáp ứng nhu cầu thị trường, Trần Thu với hơn 10 năm trong nghề bắt đầu mở cơ sở đào tạo học viên. Học trò của anh là những người trẻ có năng khiếu, quê Gò Nổi. Một số em khuyết tật với  ý chí “tàn nhưng không phế” cũng được anh nhận vào xưởng để đào tạo, giúp họ có việc làm tăng thu nhập. Để việc truyền nghề đạt kết quả, anh tìm hiểu năng khiếu của từng học viên, sau đó phân các em theo từng nhóm đẽo tượng, chạm khắc để phát huy năng lực sở trường của mỗi người. Riêng những học viên khuyết tật, anh có những cách dạy riêng để các em có thể tiếp cận công việc một cách dễ dàng, như các em bị câm điếc thì không cần giảng giải nhiều, chỉ đưa hình ảnh và người hướng dẫn sẽ làm mẫu để các em làm theo vài lần như thế cho đến khi học được nghề. Sự chu đáo và tỉ mỉ của anh đã giúp các học trò nắm bắt những điều cơ bản trong việc nghề đục đẽo và chạm khắc những sản phẩm mỹ nghệ. Hàng tháng, hàng quý anh cùng với các cộng sự tổ chức  những buổi nói chuyện chuyên đề để mọi người chia sẻ kinh nghiệm, đồng thời tuyên dương, động viên những học viên chịu khó và có tinh thần cầu tiến. Nhờ vậy, chỉ sau vài năm theo học ở xưởng, họ đã trở thành những tay thợ lành nghề và được trả mức lương gần chục triệu đồng. Một số ít khác nay ra mở xưởng riêng như Lê Tiến Vỹ, Phan Phước Tuấn… Với sự truyền lửa của người thầy và sự nỗ lực của các học viên nhiều tác phẩm gỗ nghệ thuật có giá trị đã ra đời, tạo việc làm cho hơn hàng trăm lao động trong vùng.

Nguồn nguyên liệu gỗ cũng được cơ sở chú trọng khi được nhập khẩu nhiều nguồn khác nhau từ trong nước và cả nhập khẩu từ nước bạn Lào, châu Phi như gỗ hương, trắc, cẩm… Áp dụng kỹ thuật mới, sản phẩm của cơ sở Âu Lạc luôn giữ được chất lượng tốt ở màu sắc và độ bền của sản phẩm trong môi trường khí hậu nóng ẩm như ở Việt Nam và thời tiết các nước bạn. Từ những đơn hàng đầu tiên chỉ ở vùng đất Gò Nổi và Hội An, năm 2011 công ty đã mở rộng thị trường tiêu thụ tại TP. Hội An, Đà Nẵng. Năm 2017, công ty mở thêm chi nhánh tại TP. Hồ Chí Minh. Với định hướng các sản phẩm của công ty theo 3 dòng: Âu Lạc Nghệ thuật (tranh tượng cao cấp) theo yêu cầu, trong đó tranh tượng Âu Lạc Nghệ thuật với dòng sản phẩm là tranh tượng cao cấp theo yêu cầu là dòng chủ đạo của cơ sở; Âu Lạc Suvernia (tranh tượng nhỏ) phục vụ du lịch, dòng sản phẩm gỗ nghệ thuật phục vụ du lịch cũng là điểm nhấn quảng bá sản phẩm Âu Lạc trên thị trường với những sản phẩm với kích thước nhỏ nhưng rất tinh xảo tạo được ấn tượng với người xem; và Âu Lạc Deco (nội thất) – thị trường tại Quảng Nam, Đà Nẵng và Hội An.

Ở cái tuổi 46 nghệ nhân Trần Thu vẫn tràn đầy nhiệt huyết với nghề. Anh  cùng với các cộng sự đã cho ra đời những tác phẩm mới, lạ và “độc”. Sự tinh xảo của sản phẩm gỗ nghệ thuật Âu Lạc đã hấp dẫn người tiêu dùng trong và ngoài nước. “Chuyện làng quê” – là bộ sản phẩm đầu tiên khẳng định tay nghề đạt giải “Tinh hoa Việt Nam” tại triển lãm Festival Huế 2004. Tiếp đó là bộ linh phẩm “Hồn thiêng sông núi” gồm 9 tác phẩm với những cái tên Đồng bào, Việt nữ, Đại bình kiến quốc, Tre Việt, Thiên thư, Hoàn Kiếm, Chân dung Bác, Thanh âm ngày hội, Độc bình điều chưa nói được tạo tác từ đội ngũ thợ lành nghề tại cơ sở. Với khoảng 60 người thợ dưới sự dẫn dắt của nghệ nhân Trần Thu trong hai năm liền, bộ sản phẩm được trưng bày trong Tuần Văn hóa Du lịch Quảng Nam tại Hà Nội vào năm 2009. Sự tinh tế trong từng đường nét chạm trổ cùng ý nghĩa từ câu chuyện về nguồn cội Âu Cơ – Lạc Việt từ huyền sử trải dài đến hiện tại đã gây ấn tượng sâu sắc với những người thưởng lãm. Các tác phẩm có độ lắng nhất định và ghi dấu tên tuổi Âu Lạc. Những bộ sản phẩm làng quê Việt cũng liên tiếp ra đời với những hoa, lá, chim muông, bầu, bí, những mảng lục bình, tượng danh nhân… cuốn hút người xem từ nét hất, đường gân của lá, nét chạm trổ trên từng sản phẩm rất tinh tế… Bộ ảnh chân dung là hình ảnh những cụ già, em bé, văn sĩ, danh nhân, người dân miền ngược, thôn nữ miền xuôi… mà nói như nghệ nhân Trần Thu là anh và các cộng sự đang viết ca dao bằng gỗ. Ghi nhận những đóng góp của anh trong việc phát triển giá trị văn hóa của làng nghề truyền thống, năm 2016, Nhà nước đã trao tặng anh danh hiệu nghệ nhân ưu tú. Nhận xét về người bạn của mình, Nguyễn Viết Linh cho biết:“Lần đầu nhìn thấy tác phẩm của anh Trần Thu, tôi đã rất ấn tượng khi nhìn thấy vẻ đẹp của những điều thân quen và bình dị quanh mình, ở đó có sự độc đáo, tài năng và cả sự tinh tế của một tấm lòng, một con người rất đam mê với gỗ nghệ thuật ”. Gắn bó với nghềtrong nhiều năm, bên cạnh việc duy trì và phát triển Âu Lạc, niềm vui là người con trai lớn Trần Duy đã chọn theo nghề của ba. Với định hướng của anh, Trần Duy trải qua thời phổ thông khá nhẹ nhàng, nhưng chú trọng theo học hai ngoại ngữ chính là tiếng Trung và tiếng Anh, đồng thời tự nghiên cứu sách vở và học vẽ. Thi đổ vào Trường Đại học Mỹ thuật Huế nhưng Duy chọn theo học kỹ thuật điêu khắc tại xưởng, đồng thời mỗi năm “vác ba lô lên vai” đi du lịch nhằm tiếp cận nhiều nền văn hóa khác nhau, mở mang kiến thức, phát triển và kế tục nghề nghiệp của cơ sở Âu Lạc

Quảng Nam hiện có nhiều nghệ nhân mộc nổi tiếng như Nguyễn Văn Tiếp, Huỳnh Ry, Huỳnh Sướng với tay nghề điêu luyện nức tiếng gần xa. Bên cạnh những tên tuổi đó, với sự tinh tế, nhạy cảm, nghệ nhân Trần Thu cũng tìm được lối đi của riêng mình trong việc chia sẻ niềm đam mê biến những khúc gỗ vô tri thành những tác phẩm sinh động, độc đáo đến nhiều thế hệ học trò. Qua thời gian và trải nghiệm nghệ nhân Trần Thu cùng với các cộng sự và đội ngũ những người thợ đã dần nâng tầm giá trị của nghề điêu khắc truyền thống với những tác phẩm mang phong cách và hồn cốt riêng khẳng định thương hiệu mộc mỹ nghệ Âu Lạc đậm hồn Việt trên thị trường.

M.T