*Kỷ niệm 85 năm ngày thành lập Phủ ủy Tam Kỳ (15.08.1933 – 15.08. 2018) Sự ra đời của Phủ ủy Tam Kỳ – Một mốc son lịch sử…

Cách đây 85 năm, ngày 15.8.1933, Phủ ủy Tam Kỳ được thành lập, đánh dấu mốc son trong lịch sử của vùng đất phía Nam tỉnh Quảng Nam. ….Với sự ra đời của Phủ ủy, phong trào cách mạng trên vùng đất Tam Kỳ, nay là Núi Thành, Tam Kỳ, Phú Ninh đã mở sang một trang mới.

Rừng Định Phước Tam Nghĩa nơi thành lập Phủ ủy Tam Kỳ ngày 15.8.1933 Ảnh. TL

Từ cuối năm 1930, do sự đánh phá khốc liệt của chính quyền thực dân, Đảng bộ Quảng Nam bị bể vỡ lớn. Phong trào cách mạng xứ Quảng đang gặp rất nhiều khó khăn thì khoảng đầu năm 1932 ở vùng quê An Hòa và các xã phía Nam của Phủ Tam Kỳ (nay là huyện Núi Thành) nhóm thanh niên cách mạng Bàn Than được đồng chí Hồ Đắc Thành, Phan Kỉnh ra tù về bắt liên lạc và chỉ đạo chuyển thành tổ Cứu tế đỏ nhằm tổ chức bồi dưỡng quần chúng để kết nạp vào Đảng. Hoạt động của nhóm theo Điều lệ và Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Đông Dương. Ban đầu tổ có 4 người, do Võ Minh phụ trách, sau thời gian hoạt động tích cực, tổ Cứu tế đỏ Bàn Than đã thành lập được 14 tổ Cứu tế đỏ ở các xã, với 70 hội viên. Trước sự phát triển của các tổ chức Cứu tế đỏ, yêu cầu phải có một tổ chức đảng để lãnh đạo phong trào, đồng chí Võ Minh, Trần Học Giới đã bắt liên lạc với Tỉnh ủy Quảng Ngãi và được sự giúp đỡ nhiệt tình của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ngãi, ngày 02.12.1932, tại rừng dừa Đồng Dân, thôn Hòa Thuận (nay là thôn Thuận An), xã An Hòa thuộc xã Tam Hải chi bộ An Hòa được thành lập, lấy tên là “Quang Ánh Minh”; chi bộ gồm 3 đảng viên: Võ Minh, Trần Học Giới và Lương Hợp Phố, do đồng chí Võ Minh làm Bí thư. Đến tháng 4.1933, chi bộ An Hòa kết nạp thêm 6 đảng viên, phát triển 3 tổ Đảng, giác ngộ được hàng chục thanh niên vào tổ chức Thanh niên Cộng sản Đoàn, đến tháng 4.1934, được công nhận chi bộ chính thức.

Dưới sự lãnh đạo của chi bộ An Hòa, nhân dân đã giành thắng lợi ban đầu qua các cuộc đấu tranh. Từ đó đã có ảnh hưởng ra các làng, xã xung quanh An Hòa như làng Vân Trai xã Tam Hiệp, Tịch Tây xã Tam Nghĩa, Phú Xuân Hạ xã Tam Quang… Phạm vi hoạt động của chi bộ ngày càng mở rộng cùng với phong trào đấu tranh nổ ra liên tục. Do vậy, chi bộ An Hòa không đủ khả năng lãnh đạo, cần có một tổ Đảng cao hơn, lãnh đạo phạm vi rộng hơn. Đầu năm 1933 tại rừng Định Phước, xã Tam Nghĩa, Chi bộ An Hòa họp kiểm điểm tình hình, xác định nhiệm vụ và bàn kế hoạch hoạt động. Trong cuộc họp này, thực hiện sự chỉ đạo của Ban cán sự Đảng miền Nam Trung Kỳ, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Nam được thành lập gồm 3 đồng chí: Võ Minh – Bí thư, Lương Hợp Phố – phụ trách tuyên huấn và đồng chí Trần Học Giới – phụ trách liên lạc, đặt dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban cán sự Đảng miền Nam Trung kỳ. Việc lập lại chi bộ An Hòa, rồi Tỉnh ủy lâm thời Quảng Nam, trong khi các phủ, huyện trong tỉnh chưa xây dựng lại các tổ chức Đảng sau vụ bể vỡ tháng 10-1930, vùng đất Nam Tam Kỳ nay là huyện Núi Thành đã trở thành “cái nôi, bàn đạp” của cách mạng tỉnh Quảng Nam.

Từ đó, chỉ trong thời gian ngắn ở các xã Tam Quang, Diêm Trường xã Tam Giang, Vân Trai xã Tam Hiệp; Phú Quý Đại xã Tam Mỹ Đông, Thạnh Trung xã Tam Mỹ Tây…đã thành lập được chi bộ Đảng. Trước sự phát triển của tổ chức cơ sở Đảng và Đảng viên, ngày 15.8.1933, tại rừng Định Phước xã Tam Nghĩa ngày nay, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Nam đã công bố quyết định thành lập Phủ ủy lâm thời Tam Kỳ. Phủ ủy Tam Kỳ ra đời gồm các đồng chí Phan Truy, Nguyễn Phùng và Đào Thuần Thăng, do đồng chí Phan Truy làm Bí Thư. Đến tháng 6 năm 1934, Phủ ủy tổ chức cuộc họp tại thôn 3, xã An Hòa (xã Tam Hải ngày nay) để kiểm điểm tình hình và bàn kế hoạch tiếp tục phát triển tổ chức Đảng và quần chúng ở những xã chưa có chi bộ, tuyên truyền phát huy ảnh hưởng Đảng trong quần chúng, vận động tài chính cho Đảng. Hội nghị đã bầu đồng chí Nguyễn Phùng làm Bí thư thay cho đồng chí Phan Truy – Hội nghị này được xem là Đại hội đầu tiên của Đảng bộ huyện Núi Thành.

Sự ra đời của Phủ ủy Tam Kỳ đánh dấu một mốc lịch sử quan trọng trong lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân vùng đất phía Nam của tỉnh, đưa phong trào cách mạng địa phương bước sang một thời kỳ mới – thời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.  

V.P