Hát “Xuân và tuổi trẻ” nhớ nhạc sĩ La Hối

Ngày thắm tươi bên đời xuân mới, lòng đắm say bao nguồn vui sống…

Hàng năm, cứ mỗi độ xuân về chương trình nhạc mừng xuân trên các phương tiện thông tin đại chúng đều cất vang bản nhạc “Xuân và tuổi trẻ” của cố nhạc sĩ La Hối. Đây là một bản nhạc đã đi sâu vào lòng người và đã đi khắp muôn phương. Những ngày đầu xuân, khi hát “Xuân và tuổi trẻ”, chúng ta không thể không nhớ đến vị nhạc sĩ tài ba sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Hội An thân yêu này.

Nhạc sĩ La Hối tên thật là La Doãn Chánh, còn có tên gọi là La Khai. Ông sinh năm 1920 tại làng Minh Hương Hội An, tổ tiên ông vốn người huyện Đông Hoản tỉnh Quảng Đông – Trung Quốc. Thuở thiếu thời, do sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống về âm nhạc nên La Hối đã bộc lộ những khả năng đặc biệt về âm nhạc qua nhiều những bản nhạc sống động và vui tươi, đặc biệt là những bài hát của thế hệ thanh niên. Hơn thế nữa, ông còn chơi thông thạo nhiều loại nhạc cụ khác nhau, kể cả các nhạc cụ mới của phương Tây. Năm 1939, La Hối bắt đầu dạy nhạc và cùng với nhạc sĩ Vương Gia Khương thành lập Hội yêu âm nhạc Hội An (Société Philharmonique), Hội này do ông làm hội trưởng, tập hợp vào hội những thanh niên yêu thích âm nhạc để dìu dắt họ về sáng tác và biểu diễn âm nhạc. Nhiều học trò của La Hối sau này đã trở thành những nhạc sĩ khá nổi tiếng như Lê Trọng Nguyễn, Lan Đài, Dương Minh Ninh, Hồ Vân Thiết, La Xuân, Hoàng Tú Mỹ, Trương Đình Quang…

Vào năm Dân Quốc thứ 29, tức năm 1940, ông được đưa vào Chợ Lớn để học tập. Sau khi tốt nghiệp thì lại được đưa sang Quảng Tây Trung Quốc để được đào tạo chuyên sâu. Đến mùa thu năm 1942 lại trở về Hội An, Việt Nam. Trong thời gian này, ông tổ chức dạy đàn, thành lập Hội Yêu âm nhạc và tham gia hoạt động cách mạng ủng hộ chống phát xít Nhật. Giai đoạn này nhiều người sáng tác nhạc trẻ ở Hội An cũng như ở Quảng Nam được ông dìu dắt giúp đỡ trong lĩnh vực âm nhạc như La Xuân, Lê Trọng Nguyễn, Dương Minh Ninh,…

Trong thời kỳ này, Nhật Bản truy bắt gay gắt những người tham gia chống Nhật, trước tình thế nguy cấp ấy, vào năm 1944 ông phải chạy trốn sang Lào để tránh sự theo dõi của hiến binh Nhật. Nhưng do yêu cầu khẩn cấp cũng như những nhiệm vụ cấp thiết đang đặt ra cho thanh niên Hoa kiều lúc đó nên ông phải quay trở về lại Hội An để thực hiện các nhiệm vụ ấy. Không may, tổ chức người Hoa chống Nhật ở Hội An bị lộ, ông và một số đồng chí đã bị rơi vào tay Nhật. Sau khi tra khảo tàn tệ, ông cùng 9 vị đồng chí đã bị thảm sát tại chân núi Phước Tường vào ngày 2 tháng 4 năm 1945, năm đó ông vừa tròn 25 tuổi. Sau khi chiến sự bình yên, hài cốt của ông cùng các vị đồng đội đã được đưa về mai táng tại khu mộ Thập liệt sĩ sát cạnh Thanh Minh đình của người Hoa ở Hội An. Hiện nay, ông được thờ tại gia đình và tại Trung Hoa hội quán nằm trong khu di sản thế giới Hội An.

Về bản nhạc Xuân và tuổi trẻ của ông chính được sáng tác vào giai đoạn tổ chức Hội Yêu âm nhạc ở Hội An, tổ chức chống Nhật và đây là bài hát cuối cùng trong cuộc đời La Hối. Nguyên gốc lời bài hát này do một người bạn học của La Hối là Diệp Truyền Hoa ở nhà Diệp Đồng Nguyên viết bằng tiếng Hoa có tên là “Thanh niên dữ Thanh xuân” nghĩa là: Thanh niên và Thanh xuân. Sau đến năm 1961, Diệp Truyền Hoa lại đổi tên bài hát này là “Thanh niên dữ Xuân thiên” nghĩa là: Xuân và tuổi trẻ. Vào năm 1946, trong khi cùng đoàn ca múa nhạc Anh Vũ đến Hội An biểu diễn, sau khi nghe bài “Thanh niên và Xuân thiên” của La Hối, nhà thơ – nhà đạo diễn Thế Lữ đã xin phép gia đình và viết lời Việt cho bản nhạc trên, lời mà hiện nay chúng ta đang hát. Không những thế, Thế Lữ còn cho các nhạc công trong đoàn phối nhạc và biên đạo múa biểu diễn bản nhạc này tại phố cổ Hội An với sự tham gia của nhiều thiếu nữ Hội An thời bấy giờ.

Để tưởng nhớ bậc nhạc sĩ tài hoa, trẻ tuổi và là người trong thân tộc La Hối, nhạc sĩ La Xuân đã viết bản nhạc “Mộng Doãn Chánh” nghĩa là: mơ về Doãn Chánh, sau này được dịch là “Hội An ngày về”. Đây cũng là một trong những bản nhạc có ấn tượng đối với người Hội An, Quảng Nam nói chung, người Hoa ở Hội An nói riêng.

Ngoài ra, trong quá trình hoạt động âm nhạc của mình La Hối còn sáng tác rất nhiều ca khúc và cả nhạc không lời. Hầu hết những bản nhạc do La Hối sáng tác đều có tiết tấu vui tươi, rộn ràng… nhằm khích lệ tinh thần yêu nước, ý chí chống phát xít của tầng lớp thanh niên đương thời. Tiêu biểu là những ca khúc như: Hiệu ca (bài ca của trường Hoa văn Lễ Nghĩa), Lila ca, Triêu hội ca, Thanh niên đoàn Đoàn ca… Đặc biệt, năm 1942 khi đang ở Lào ông còn sáng tác một số ca khúc, trong số đó bài Xuân sắc quê hương được lưu truyền rộng rãi. Bên cạnh đó, trước khi mất một năm (năm 1944) ông còn viết nhiều bản nhạc nổi tiếng như Gió thiêng liêng, Thanh niên lên đường…

Hiện nay, các di cảo về nhạc của cố nhạc sĩ La Hối được bà con thân tộc họ La ở Hội An trân trọng gìn giữ. Trong số đó, người giữ được nhiều di cảo và kỷ vật nhất là nhạc sĩ La Gia Quảng, người cháu ruột của cố nhạc sĩ Doãn Chánh.

Ngày nay, tuy nhạc sĩ La Hối đã đi xa, song Xuân và tuổi trẻ của ông vẫn mãi vang vọng vui tươi khi mỗi độ tết đến xuân về. Ngày xuân nghe Xuân và tuổi trẻ của La Hối càng làm cho lòng người ấm cúng, thong thả vui tươi và cũng là khi mọi người âm thầm tưởng nhớ một vị nhạc sĩ tài hoa trẻ tuổi sinh thành trên mảnh đất Hội An thân yêu.

                                                   T.Q.H